Жеңіл өнеркәсіптің қиын жағдайы: Қазақстанның жеңіл өнеркәсібі неге баяу дамуда?
24 ноября 2023
255
![](https://energyprom.kz/wp-content/uploads/2023/12/nvidia_share_shwb8ntwm0-min.png)
Киім және аяқ киім нарығындағы отандық өндірушілердің үлесі 6,5%-ға дейін төмендеді
Тігін, тоқыма және аяқ киім өндірісінің өсуіне қарамастан, Қазақстанның жеңіл өнеркәсібі ішкі нарық үшін соғыста жеңіліске ұшырауда. 2021 жылдан бастап биыл тамызға дейін ҚР-дағы жалпы сату көлеміндегі отандық өндірушілердің үлесі «QazIndustry қазақстандық индустрия-экспорт орталығы» АҚ мәліметінше, 10%-дан 6,5%-ға дейін төмендеді. Киім және аяқ киім нарығында жеткізушілер құрылымының өзгеруі елдегі импортты, оның ішінде электронды коммерция арналары арқылы агрессивті ілгерілетумен байланысты.
Қазақстанның тоқыма және тігін фабрикалары бірнеше себептерге байланысты Қытаймен және көршілес Орталық Азия елдерімен бәсекеге түсе алмайды. Соның бірі — шикізатты өңдеу деңгейінің төмендігі. ҚР негізгі мақта егетін өңірі Түркістан облысы әкімдігінің мәліметінше, жиналған мақта шикізатының тек 15%-ы ғана республикада терең өңдеуге жатады, қалғаны өңделмей шетелге жөнелтіледі. Кедендік статистикаға жүгінсек, біз мақта талшығын Өзбекстанға, Ресейге, Түркияға сатамыз. Кейіннен ол қосымша құны бар дайын өнім түрінде елімізге оралады. Облыс әкімдігінің хабарлауынша, олар өңірде инвестициялық жобаларды жүзеге асыруды жоспарлап отыр. Дегенмен, өңір мақташылары мен өзбек инвесторы арасындағы келісім-шартқа қарағанда, бұл Қазақстан бұрынғысынша шикізат базасы ретінде әрекет ететін жобалар болады. Келісімге сәйкес, Өзбекстанның Global Textile Group тоқыма компаниясы біздің диқандарымызды сапалы тұқыммен қамтамасыз етіп, егін жинаған соң олардан мақта сатып алатын болды.
Биыл қаңтар–қазандағы ҚР СЖРА Ұлттық статистикалық бюросының ресурстар мен өнімді пайдалану балансы жеңіл өнеркәсіптің көптеген баптары бойынша импортпен салыстырғанда отандық өнімнің үлесі өте аз екенін көрсетеді. Мысалы, кейбір қарапайым тоқыма бұйымдары — шұлықтар мен колготкилер Қазақстанда аз мөлшерде шығарылатыны сонша, олар нарықтың 4,1%-ын ғана (ақшалай түрде) қамтиды. «Сыртқы киім» санатында он айда елде 107 млн-нан астам тауар сатылды, оның тек 0,4%-ы ғана «Қазақстанда жасалған» деген белгіге ие болды. Ең қолайлы жағдайды кілем нарығында ғана атауға болады, мұнда жергілікті өндірушілер 26,1% үлесті алады.
![](http://energyprom-new.jcloud.kz/wp-content/uploads/2023/12/111-8.png)
Energyprom.kz редакциясы Қазақстанның жеңіл өнеркәсібінің экономикалық даму көрсеткіштерін жақын орналасқан Орталық Азия елдері Өзбекстан және Қырғызстанмен салыстырды. Мақта алыбы Өзбекстан Республикасы ақшалай есептегенде ең көп өнім өндіруге ие болып шықты. ӨР президенті жанындағы статистика агенттігінің мәліметінше, олар былтыр 61,3 трлн өзбек сумына немесе 5,5 млрд АҚШ долларына киім-кешек пен тоқыма бұйымдарын өндірген. Оның ішінде 3,5 млрд АҚШ долларының тауары экспортталды. Бұл мәліметті «Узтекстильпром» қауымдастығы келтіріп отыр. Бұл елде жеңіл өнеркәсіптің өте белсенді дамуын өндіріс құнының динамикасы көрсетеді: 2021 жылмен салыстырғанда 17,7% көбейген. Өзбекстанның тоқыма өнеркәсібіндегі өндіріс қуатының бұл артуы пандемия кезінде болды. 2020-2021 жылдары Өзбекстанның жеңіл өнеркәсібі дамуда күрт секіріс жасады.
ЕАЭО киім брендіне үміткер Қырғызстан тоқыма, киім-кешек және аяқ киім өндірісінде айтарлықтай аз табыс табады. Былтыр Қырғыз Республикасының Ұлттық статистикалық комитетінің мәліметінше, елдегі өндіріс көлемі шамамен 10,5 млрд сомды немесе 124,3 млн АҚШ долларын құрады. Бұл көрсеткішті дағдарыс деп атауға болады. Өзбекстаннан айырмашылығы, Қырғызстандағы өндіріс пандемияның бірінші жылында күрт төмендегенін көрсетті. Өнеркәсіп әлі де қалпына келеді. Қырғызстанның жеңіл өнеркәсібінің ерекшелігі — оның Ресей мен Қазақстаннан келген тапсырыс берушілер үшін келісімшарттық тігін өндірісін дамытуға бағытталғандығы.
Қазақстандық тауар өндірушілер былтыр өнім көлемін 7,2% ғана арттырған. 2022 жылға жалпы сома шамамен 178 млрд теңгеге немесе 386,5 млн АҚШ долларына жетті. Биыл алғашқы үш тоқсанда өнеркәсіпте өндірілген өнім көлемі 139,6 млрд теңгені құрады. «QazIndustry қазақстандық индустрия және экспорт орталығы» АҚ мәліметінше, өңдеу өнеркәсібінің бұл сегменті жыл сайын 25% өсті. Бұл «кілем өндірісі» санатындағы көрсеткіштердің 25,8 есе өсуіне байланысты болды.
![](http://energyprom-new.jcloud.kz/wp-content/uploads/2023/12/221-8.png)
Қазақстанның жеңіл өнеркәсібінің өңдеуші өнеркәсіптегі үлесі өте аз: бар болғаны 0,9%. Бұл ретте Өзбекстанда тоқыма өндірісінің үлесі 13,7%, тігін өнеркәсібінің үлесі елдің өңдеу өнеркәсібінің 3,8% құрайды. Бұл былтырдың деректері. Екі елдегі жеңіл өнеркәсіптің экономикалық дамуының көптеген параметрлеріндегідей айырмашылық өте үлкен.
Жеңіл өнеркәсіпті мемлекеттік қолдау шаралары да республикаларда мүлдем салыстыруға келмейді. Өзбекстанда президенттік билік ауысқаннан кейін жеңіл өнеркәсіптің даму векторы күрт өзгеріп, бұл сала басымдыққа ие болды. Өзбекстан Республикасында үкімет деңгейінде мақта шикізатын экспорттауға толық тыйым салатын бағдарламалар қабылданды, ал 2026 жылға қарай билік елден жіп шығаруға тыйым салады. Мемлекет сыртқы нарыққа дайын өнімді жеткізуді ұлғайту үшін барлығын жасап жатыр. 2027 жылға қарай тоқыма және тігін экспортының көлемін 10 млрд АҚШ долларына жеткізу міндеті тұр. Мемлекеттік қолдаудың негізгі шаралары осыған бағытталған. «Узтекстильпром» қауымдастығының мәліметінше, салаға несиелік қаржыландыруға 300 млн АҚШ доллары бөлінген. Бұл ақша өндірушілерге өнімінің жартысын экспорттау шартымен аз ғана пайызбен беріледі. Шетелде мемлекет өзбек тоқыма компанияларына да қолдау көрсетеді — оларға дүкен немесе қоймаларды жалға алу ақысының 100%-ын төлейді. Фирмалар өз тауарларын Еуропаға, Түркияға, Америкаға, Кореяға және Жапонияға жөнелтсе, көлік шығындарының 70% өтеледі деп есептей алады.
![](http://energyprom-new.jcloud.kz/wp-content/uploads/2023/12/332-5.png)
Қазақстанда мемлекеттік қолдау азырақ. Елімізде екі салалық одақ — Жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары қауымдастығы және Qaz Textile Industry жеңіл өнеркәсіп кәсіпкерлерінің ұлттық қауымдастығы жұмыс істейді. Ұйым мамандары үкімет пен депутаттарға саланы қолдаудың қосымша шараларын енгізу туралы өтініштермен мерзімді түрде жүгінеді. Бірақ олардың даусы үнемі естіле бермейді.
«Қазақстанның жеңіл өнеркәсіп саласындағы қазіргі инвестициялық саясаты импорттық өнімдердің басым орын алуына мүмкіндік берді. Біз үкіметпен үнемі байланысып тұрамыз, біз оларды хаттар мен шағымдармен бомбалаймыз, бірақ жауап ретінде бізге сылтаулардан басқа ештеңе келмейді. Отандық тауар өндірушілерді қолдайтын мемлекеттік саясат керек. Шенеуніктердің кінәсінен бізде әлі күнге дейін терең өңдеп, дайын өнімді шығарудың бірыңғай жүйесі жоқ. Шетелден арзан өнім алу үшін қазақстандық компанияларды кемсітушілік бар», — деді республикалық БАҚ өкілдеріне берген сұхбатында Qaz Textile Industry басшысы Гүлмира Уахитова.
Индустрия және құрылыс министрлігінің мәліметінше, биыл «Индустриялық даму қоры» АҚ жеңіл өнеркәсіптегі инвестициялық жобаларға 3%-дық мөлшерлемемен жеңілдетілген несие береді. Қаржыландырудың шарты жұмыс орындарын міндетті түрде құру. Мұндай инвестициялық жобалар пулында қазірдің өзінде 60 компания тіркелгені белгілі. Жарияланған басқа ынталандыруларға арнайы экономикалық аймақтардың резиденттері үшін тартымды салық преференцияларын жасау және компанияларды технологиялық жаңартуға жұмсалатын шығындарды субсидиялау кіреді. Мұндай мемлекеттік реттеу жұмыс істей ме, жоқ па 2024 жылдың көктемінде жеңілдетілген несие беру туралы бұйрыққа қол қойылғаннан кейін бір жылдан кейін белгілі болады.
Танымал мақалалар
Барлығын көруТеміржолмен жолаушылар тасымалы да, жүк тасымалы да бір жылда 2% өсті
Бір жылдан аз уақытта сектордағы компаниялардың табысы 1,5 триллион теңге 2023 жылдың қаңтар–қарашасында теміржолмен 18,2 млн жолаушы тасымалданды, бұл былтырғыдан Читать далее...
25 декабря 2023
6497
Әлемде жыл сайын 60 миллионнан астам жеңіл автокөлік шығарылады, ал көліктердің жалпы өндірісі 85 миллионнан асады
Көлік шығаратын зауыттар әр елдерде 4 миллионнан астам адамды жұмыспен қамтамасыз етіп, ІЖӨ-нің 10%-ын құрайды Толық 2022 жылдың қорытындысы бойынша, Читать далее...
17 января 2024
6272
Қай азық-түлік қатты қымбаттады?
2023 жылғы желтоқсанның соңында ҚР-да азық-түлік бір айда 0,9%, бір жылда 8,5% қымбаттады. Өңірлер бойынша ай сайынғы динамикада азық-түлік ең Читать далее...
23 января 2024
6260
Әлемдік туризм пандемиядан кейін қалпына келеді. Қазақстан шетелдік туристерді қалай көбірек тарта алады?
Дүниежүзілік туристік ұйым әлемдік туризм биыл пандемияға дейінгі деңгейге қайта оралады деп болжайды. Экономиканың басқа секторларына қарағанда локдаун мен геосаяси Читать далее...
15 марта 2024
6225
Балық шаруашылығы стартабы: ҚР-дағы мемлекеттік қолдаудың арқасында бизнестің балық өсіруге деген қызығушылығы күрт артты
Қазақстандағы аквашаруашылық қоры бірнеше жылда 3,4 есе өсті Қазақстанда балық шаруашылығында өндірістік көрсеткіштердің белсенді өсуі байқалады. ҚР СЖРА Ұлттық статистика Читать далее...
11 января 2024
6210
Бидай мен меслин экспорты тоннамен 21% өсті, бірақ ақшалай 3%-дан аз көбейді
2023 жылдың қаңтар–қарашасында Қазақстан 1,7 млрд АҚШ долларына 6,7 млн тонна бидай мен меслин экспорттады. Өсім физикалық түрде 20,6%, ақшалай Читать далее...
26 января 2024
6175
Қазақстанда бір жылда такси қызметі 9% қымбаттады
ТМД елдері арасында ҚР-да такси ең қымбат 2023 жылдың қаңтар–желтоқсанында Қазақстанда такси қызметін ұсынатын компаниялардың табысы бір жылда 17% өсіп, Читать далее...
19 января 2024
6173
Кондитерлік өнімдер 12%, тоқаш және басқа да нан өнімдері 14% қымбаттады
Кей өңірлерде баға айтарлықтай өсті Қазақстандықтар үшін тәттілер өте маңызды. ҚР халқы мереке күндері сауда жасағанда немен бетпе-бет келді? 2023 Читать далее...
12 января 2024
6152
Қазақстан ұнды қай елдерге көбірек экспорттайды?
Елде ұн өндірісі 1% артты 2023 жылғы қаңтар–қазанда ҚР-да дәнді дақылдардан және олардың майда тартылған қоспаларынан 2,7 млн тонна ұн Читать далее...
29 декабря 2023
6140
ҚР-дағы электр энергиясы өндірісінің 6%-ға жуығы жаңартылатын энергия көздеріне тиесілі. Бұл әлі өте аз, бірақ бұрынғыдан жақсырақ
Былтыр жыл соңында ҚР-да электр энергиясын өндіру саласындағы негізгі капиталға салынған инвестиция 451,4 млрд теңгеге жетті, бұл бір жыл бұрынғыдан Читать далее...
29 января 2024
6134
ҚР-да темекі сатылымы бір жылда 69% көбейді
2023 жылғы қаңтар–желтоқсанда темекі өнімдері өндірісі 2022 жылғы сәйкес кезеңдегі 287,9 млрд теңгемен салыстырғанда құндық мәнде 283 млрд теңгені құрады. Читать далее...
30 января 2024
6114
Қазы бір жылда 5%, жая 3% қымбаттады. Жылқы еті өндірісі азайды
Биыл ақпанның соңында жылқы еті бір жылда 4,3% қымбаттады. Атап айтқанда, қазы 4,8%, жая 2,5% қымбаттаған. Жылқы еті ең көп Читать далее...
12 марта 2024
6112
Қарауға болады, бірақ ұстауға болмайды: неге Қазақстанда шетелдік аңшылық туризмі көрсеткіші төмендеп жатыр?
Соңғы бірнеше жылда Қазақстандағы аңшылық өнеркәсібінде алғаш рет өндірістік көрсеткіштердің өсуі байқалды. 2022 жылы саладағы өнімдер мен қызметтердің нақты көлем Читать далее...
18 января 2024
6107
Ақпан айының соңына қарай Қазақстан дамудың жаңа моделіне техникалық түрде көшеді
Әлихан Смайылов үкіметі «Ескі Қазақстанның» төтенше жағдайлар қызметі миссиясын орындады, Олжас Бектенов үкіметі «Жаңа Қазақстанның» даму циклін іске қоспақ. Бұрынғы Читать далее...
13 февраля 2024
6096
ҚР-да көп тұтынылатын алкоголь түрлерінің өндірісі биыл азайды
Биыл қаңтарда алкогольдің ең танымал түрлерінің өндірісі төмендеді. Мәселен, коньяк өндірісі былтырғы қаңтармен салыстырғанда 47,1%, 749,9 мың литрге дейін, сыра Читать далее...
18 марта 2024
6083