Ғалымдардың салыстырмалы саны бойынша Қазақстан ТМД елдері арасында аутсайдерлердің бірі
27 декабря 2023
86
![](https://energyprom.kz/wp-content/uploads/2024/01/nvidia_share_omyrybsvlj-min.png)
Жас ғалымдарды қолдау мақсатында елімізде арнайы тұрғын үй бағдарламасы қолға алынды
Қазақстан жас ғалымдар үшін барынша қолайлы жағдай жасауға ұмтылуда. Ғалымдарға қолдау көрсету қажет екендігі және қазіргі уақытта ҚР-да ғылыми кадрлардың тапшылығы көптен бері және жүйелі түрде айтылып келеді. Мәселен, ҚР Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек 90-жылдардағы қиын-қыстау кезеңде Қазақстан 30 мыңнан астам ғалымнан айырылғаны республиканың ғылыми әлеуетіне ауыр соққы болғанын айтады.
Жас ғалымдарды қолдау, оларды ел ішінде қалдыру мақсатында түрлі шаралар атқарылуда. Сонымен, ҚР парламенті мәжілісінің депутаты Асхат Аймағамбетов жаңартылған заң жобаларының арқасында қазақстандық ғалымдар үздіксіз, тұрақты жалақы алып, грантқа тәуелді болмайтынын айтты.
Сонымен қатар, ҚР-да жас ғалымдарды баспанамен қамтамасыз ететін маңызды бағдарлама: Отбасы банкі арқылы жеңілдікті несиелендіру қолға алынды. Әлеуетті қарыз алушылардың тізімінде Ғылым және жоғары білім министрлігінің 53 ұйымының жас ғалымдары бар. Бағдарлама жас ғалымдарға өзінің алғашқы пәтерін сатып алуға және тиісінше, туған елінің игілігі үшін ғылыми зерттеулерді жалғастыру үшін Қазақстанда қалуға мүмкіндік береді.
Бағдарлама бойынша несиенің максималды сомасы 20 млн теңге, несие мерзімі 19 жылға дейін, мөлшерлемесі бар болғаны жылына 5% (ЖТСМ — 5,2%-дан бастап). Төлем әбден қолайлы және қалтаға салмақ салмайды: ғалым ең көп дегенде 20 млн теңге несие алса да, алғашқы сегіз жылда ай сайынғы төлем мөлшері 155 мың теңгені құраса, келесі жылдары ол 84 мың теңгеге дейін төмендейді. Осылайша, Отбасы банкі мен тиісті министрлік ғылыммен және зерттеумен айналысатын жастардың өмірін жайлы әрі гүлдендіріп, ҚР-ның академиялық ортасын жақсартуға ықпал етеді.
Бағдарлама биыл 1 желтоқсаннан бастап әрекет етеді. Алғашқы айда 16 ғалым 311 млн 415 мың теңге несие алып үлгерді.
![](https://energyprom.kz/wp-content/uploads/2024/01/111-4.png)
Тұрғын үй бағдарламасы, сондай-ақ жалпы жас ғалымдарды қолдаудың барлық шаралары Қазақстан үшін өте өзекті, өйткені әзірге елімізде ғылым мен ғалымдардың жағдайы мүшкіл.
Мысалы, ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды (ҒЗТКЖ) орындайтын персонал саны бойынша 10 мың қызметкерге шаққанда Қазақстан ТМД елдері арасында аутсайдерлердің қатарында: бар болғаны 25 адам, оның ішінде тек 19-ы ғана зерттеуші.
Салыстыру үшін: Ресейде 10 мың қызметкерге ҒЗТКЖ-мен айналысатын 92 қызметкер (оның ішінде 47-і зерттеуші), Беларусьте — 53 (34-і зерттеуші), Арменияда — 49 (38-і зерттеуші) бар.
Тіпті территориясы мен халқының саны жағынан айтарлықтай шағын Молдова да ҚР-дан (10 мың адамға шаққанда 49 ғалым), сондай-ақ Әзірбайжаннан (40 ғалым) алда.
![](https://energyprom.kz/wp-content/uploads/2024/01/221-3.png)
Рейтинг деректері 2021 жылғы. Содан бері Қазақстанда жағдай жақсарды ма? Көп өзгерген жоқ. Мәселен, 2021 жылы ҒЗТКЖ қызметкерлері саны 21,6 мың адамды құраса, 2022 жылы ол 3,9% ғана өсіп, 22,5 мың адамға жеткен. Салыстыру үшін: 2015 жылы бұл көрсеткіш 24,7 мың адамды, 2014 жылы 25,8 мың адамды құрады.
Ғылым және жоғары білім министрі өз елінде орын таппаған қазақстандық ғалымдардың шетелде өзге елдердің экономикасы игілігі үшін жемісті еңбек етіп жатқанын ескертті. Енді жас ғалымдар өз баспанасы мен қолдауы жоғары болғандықтан ҚР-да ғылымды дамыту үшін қалады деп сенуге болады.
![](https://energyprom.kz/wp-content/uploads/2024/01/331-4.png)
Танымал мақалалар
Барлығын көруТеміржолмен жолаушылар тасымалы да, жүк тасымалы да бір жылда 2% өсті
Бір жылдан аз уақытта сектордағы компаниялардың табысы 1,5 триллион теңге 2023 жылдың қаңтар–қарашасында теміржолмен 18,2 млн жолаушы тасымалданды, бұл былтырғыдан Читать далее...
25 декабря 2023
6497
Әлемде жыл сайын 60 миллионнан астам жеңіл автокөлік шығарылады, ал көліктердің жалпы өндірісі 85 миллионнан асады
Көлік шығаратын зауыттар әр елдерде 4 миллионнан астам адамды жұмыспен қамтамасыз етіп, ІЖӨ-нің 10%-ын құрайды Толық 2022 жылдың қорытындысы бойынша, Читать далее...
17 января 2024
6272
Қай азық-түлік қатты қымбаттады?
2023 жылғы желтоқсанның соңында ҚР-да азық-түлік бір айда 0,9%, бір жылда 8,5% қымбаттады. Өңірлер бойынша ай сайынғы динамикада азық-түлік ең Читать далее...
23 января 2024
6260
Әлемдік туризм пандемиядан кейін қалпына келеді. Қазақстан шетелдік туристерді қалай көбірек тарта алады?
Дүниежүзілік туристік ұйым әлемдік туризм биыл пандемияға дейінгі деңгейге қайта оралады деп болжайды. Экономиканың басқа секторларына қарағанда локдаун мен геосаяси Читать далее...
15 марта 2024
6225
Балық шаруашылығы стартабы: ҚР-дағы мемлекеттік қолдаудың арқасында бизнестің балық өсіруге деген қызығушылығы күрт артты
Қазақстандағы аквашаруашылық қоры бірнеше жылда 3,4 есе өсті Қазақстанда балық шаруашылығында өндірістік көрсеткіштердің белсенді өсуі байқалады. ҚР СЖРА Ұлттық статистика Читать далее...
11 января 2024
6210
Бидай мен меслин экспорты тоннамен 21% өсті, бірақ ақшалай 3%-дан аз көбейді
2023 жылдың қаңтар–қарашасында Қазақстан 1,7 млрд АҚШ долларына 6,7 млн тонна бидай мен меслин экспорттады. Өсім физикалық түрде 20,6%, ақшалай Читать далее...
26 января 2024
6175
Қазақстанда бір жылда такси қызметі 9% қымбаттады
ТМД елдері арасында ҚР-да такси ең қымбат 2023 жылдың қаңтар–желтоқсанында Қазақстанда такси қызметін ұсынатын компаниялардың табысы бір жылда 17% өсіп, Читать далее...
19 января 2024
6173
Кондитерлік өнімдер 12%, тоқаш және басқа да нан өнімдері 14% қымбаттады
Кей өңірлерде баға айтарлықтай өсті Қазақстандықтар үшін тәттілер өте маңызды. ҚР халқы мереке күндері сауда жасағанда немен бетпе-бет келді? 2023 Читать далее...
12 января 2024
6152
Қазақстан ұнды қай елдерге көбірек экспорттайды?
Елде ұн өндірісі 1% артты 2023 жылғы қаңтар–қазанда ҚР-да дәнді дақылдардан және олардың майда тартылған қоспаларынан 2,7 млн тонна ұн Читать далее...
29 декабря 2023
6140
ҚР-дағы электр энергиясы өндірісінің 6%-ға жуығы жаңартылатын энергия көздеріне тиесілі. Бұл әлі өте аз, бірақ бұрынғыдан жақсырақ
Былтыр жыл соңында ҚР-да электр энергиясын өндіру саласындағы негізгі капиталға салынған инвестиция 451,4 млрд теңгеге жетті, бұл бір жыл бұрынғыдан Читать далее...
29 января 2024
6134
ҚР-да темекі сатылымы бір жылда 69% көбейді
2023 жылғы қаңтар–желтоқсанда темекі өнімдері өндірісі 2022 жылғы сәйкес кезеңдегі 287,9 млрд теңгемен салыстырғанда құндық мәнде 283 млрд теңгені құрады. Читать далее...
30 января 2024
6114
Қазы бір жылда 5%, жая 3% қымбаттады. Жылқы еті өндірісі азайды
Биыл ақпанның соңында жылқы еті бір жылда 4,3% қымбаттады. Атап айтқанда, қазы 4,8%, жая 2,5% қымбаттаған. Жылқы еті ең көп Читать далее...
12 марта 2024
6112
Қарауға болады, бірақ ұстауға болмайды: неге Қазақстанда шетелдік аңшылық туризмі көрсеткіші төмендеп жатыр?
Соңғы бірнеше жылда Қазақстандағы аңшылық өнеркәсібінде алғаш рет өндірістік көрсеткіштердің өсуі байқалды. 2022 жылы саладағы өнімдер мен қызметтердің нақты көлем Читать далее...
18 января 2024
6107
Ақпан айының соңына қарай Қазақстан дамудың жаңа моделіне техникалық түрде көшеді
Әлихан Смайылов үкіметі «Ескі Қазақстанның» төтенше жағдайлар қызметі миссиясын орындады, Олжас Бектенов үкіметі «Жаңа Қазақстанның» даму циклін іске қоспақ. Бұрынғы Читать далее...
13 февраля 2024
6096
ҚР-да көп тұтынылатын алкоголь түрлерінің өндірісі биыл азайды
Биыл қаңтарда алкогольдің ең танымал түрлерінің өндірісі төмендеді. Мәселен, коньяк өндірісі былтырғы қаңтармен салыстырғанда 47,1%, 749,9 мың литрге дейін, сыра Читать далее...
18 марта 2024
6083