Бұдан Қызыл кітапқа енген жануарлар қырылып, өзендер суалып, жергілікті тұрғындар зардап шегуде
28 октября 2022
19
Бұдан Қызыл кітапқа енген жануарлар қырылып, өзендер суалып, жергілікті тұрғындар зардап шегуде
Қазан айында Полиция департаментінің ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес басқармасының қызметкерлері рұқсатсыз асыл тастарды өндірумен және сатумен айналысқан Қарағанды мен Павлодар облысының төрт тұрғынын ұстады. Қарағанды маңындағы далада қылмыстық топ аметист, мүк және май агаты, көгілдір және варисцит сынды тастарды өндіру үшін карьерлер қазған.
Олардың ісі құқық қорғау органдарының назарына шілде айында түсіп, содан бері жедел қарауға алынған. Тінту кезінде полицейлер жарты тоннадан астам асыл тастарды тапты. Ұсталғандардың өздері мұндай пайдалы қазбалардың келісін 500 АҚШ долларына бағалаған.
Оларға қарсы «қылмыстық топ болып жасаған» «Жер қойнауын өз бетінше пайдалану» (ҚР ҚК-нің 334-бабы) бабы бойынша іс қозғалды, ол бойынша 5 жыл бас бостандығынан айыру түріндегі жаза қарастырылған.
Бас прокуратураның мәліметінше, 2017 жылдан бастап 2022 жылдың қыркүйегіне дейін Қазақстанда жыл сайын жер қойнауын рұқсатсыз пайдаланудың 64-ке жуық оқиғасы тіркеледі.
Қазақ жер қойнауы мемлекет меншігінде. Бұл ретте мемлекет лицензия мен шарт негізінде оларды пайдалануға құқық бере алады. Бұл құжаттарсыз пайдалы қазбаларды алу заңсыз.
Соңғы бес жыл ішінде «Жер қойнауын өз бетінше пайдалану» бабы бойынша істің басым бөлігі — 118 іс 2017 жылы тіркелген. 2018 жылы тіркелген құқық бұзушылықтар саны күрт азайып, 54-ке жеткенімен, мәселе шешімін таппай отыр.
2018 жылы «Курсивтің» мәліметінше, Қарағанды облысында заңсыз өндірудің 20 фактісі анықталған. Одан кейін облыс әкімі қызметін атқарған Ерлан Қошанов тау-кен саласына жауапты барлық басқармаларға жағдайды ерекше бақылауға алуды тапсырды.
Келесі жылы ел бойынша бұл фактілер саны 54-тен 59-ға дейін өсті. Бас прокуратураның мәліметінше, жер қойнауын заңсыз пайдаланушылар өз ісін тоқтатпастан жалғастыруда.
Осыған қарамастан, полицейлердің қылмыскерлерді табуы ұзаққа созылады. Заңсыз кеншілерге қатысты қылмыстық істер көбінесе ескіру мерзімінің өтуіне байланысты жабылады. 2018 жылдан бері жылына орта есеппен 32 іс жабылады. Оның алдыңғы жылдар туралы деректер жоқ.
Құқық бұзушыларды байытумен қатар, заңсыз пайдалы қазбалар табиғатқа елеулі зиян әкеледі, өйткені ол реттеусіз және тексерусіз жүреді. Кейбір сарапшылар кеніштердің қоршаған ортаға кері әсерінің күшеюі туралы дабыл қағуда, ал оның заңдылығы өз алдына тағы бөлек мәселе. Барлық сақтық шараларын айналып өтетін заңсыз тау-кен қазбалары қоршаған ортаның ластануына және биоалуандықтың жоғалуына, сонымен қатар жергілікті халық үшін әлеуметтік зардаптарға және инфрақұрылымның бұзылуына әкеп соғады.
Мәселен, өткен жылы депутаттық сауалда мәжілісмендер Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Балтабай ауылдық округінде жер қойнауын пайдаланушылар тұрғын үйлерден тура екі метр қашықтықта орналасқан карьерден тас пен құм өндіріп жатқанын хабарлады. Бұл заң талаптарына сай емес. Дәл осындай жағдай сол облыстың Қарасай ауданында, сондай-ақ Түркістан облысындағы Арыс, Бадам, Ақсу өзендерінің аңғарында да байқалды. Боралдай өзенінің маңында тас пен құм өндіретін карьер 16 жыл жұмыс істеді, нәтижесінде су айдау салдарынан өзендегі су деңгейі күрт төмендеп, Қызыл кітапқа енген балықтар он есе азайды. Ал Алматыдағы № 1 карьер көпқабатты тұрғын үйдің қасында орналасқандықтан, кәсіпкер еш рұқсатсыз карьер қазған. Бұл карьерлерде мелиоративтік жұмыстар жүргізілмеген. Ақмола облысында карьерде рұқсатсыз жұмыс істеудің 6 фактісі тіркеліп, 28 жер қойнауын пайдаланушының рұқсат құжаттары болмаған.
Биылғы шілде айында тағы бір оқиға шықты: Шығыс Қазақстан облысындағы заңсыз алтын өндірушілер, Антикордың мәліметінше, Құлынжон өзенінің арнасын өз бетінше өзгертіп, сол арқылы облыс экологиясына орасан зор зиян келтірген.
Танымал мақалалар
Барлығын көруТеміржолмен жолаушылар тасымалы да, жүк тасымалы да бір жылда 2% өсті
Бір жылдан аз уақытта сектордағы компаниялардың табысы 1,5 триллион теңге 2023 жылдың қаңтар–қарашасында теміржолмен 18,2 млн жолаушы тасымалданды, бұл былтырғыдан Читать далее...
25 декабря 2023
6497
Әлемде жыл сайын 60 миллионнан астам жеңіл автокөлік шығарылады, ал көліктердің жалпы өндірісі 85 миллионнан асады
Көлік шығаратын зауыттар әр елдерде 4 миллионнан астам адамды жұмыспен қамтамасыз етіп, ІЖӨ-нің 10%-ын құрайды Толық 2022 жылдың қорытындысы бойынша, Читать далее...
17 января 2024
6272
Қай азық-түлік қатты қымбаттады?
2023 жылғы желтоқсанның соңында ҚР-да азық-түлік бір айда 0,9%, бір жылда 8,5% қымбаттады. Өңірлер бойынша ай сайынғы динамикада азық-түлік ең Читать далее...
23 января 2024
6260
Әлемдік туризм пандемиядан кейін қалпына келеді. Қазақстан шетелдік туристерді қалай көбірек тарта алады?
Дүниежүзілік туристік ұйым әлемдік туризм биыл пандемияға дейінгі деңгейге қайта оралады деп болжайды. Экономиканың басқа секторларына қарағанда локдаун мен геосаяси Читать далее...
15 марта 2024
6225
Балық шаруашылығы стартабы: ҚР-дағы мемлекеттік қолдаудың арқасында бизнестің балық өсіруге деген қызығушылығы күрт артты
Қазақстандағы аквашаруашылық қоры бірнеше жылда 3,4 есе өсті Қазақстанда балық шаруашылығында өндірістік көрсеткіштердің белсенді өсуі байқалады. ҚР СЖРА Ұлттық статистика Читать далее...
11 января 2024
6210
Бидай мен меслин экспорты тоннамен 21% өсті, бірақ ақшалай 3%-дан аз көбейді
2023 жылдың қаңтар–қарашасында Қазақстан 1,7 млрд АҚШ долларына 6,7 млн тонна бидай мен меслин экспорттады. Өсім физикалық түрде 20,6%, ақшалай Читать далее...
26 января 2024
6175
Қазақстанда бір жылда такси қызметі 9% қымбаттады
ТМД елдері арасында ҚР-да такси ең қымбат 2023 жылдың қаңтар–желтоқсанында Қазақстанда такси қызметін ұсынатын компаниялардың табысы бір жылда 17% өсіп, Читать далее...
19 января 2024
6173
Кондитерлік өнімдер 12%, тоқаш және басқа да нан өнімдері 14% қымбаттады
Кей өңірлерде баға айтарлықтай өсті Қазақстандықтар үшін тәттілер өте маңызды. ҚР халқы мереке күндері сауда жасағанда немен бетпе-бет келді? 2023 Читать далее...
12 января 2024
6152
Қазақстан ұнды қай елдерге көбірек экспорттайды?
Елде ұн өндірісі 1% артты 2023 жылғы қаңтар–қазанда ҚР-да дәнді дақылдардан және олардың майда тартылған қоспаларынан 2,7 млн тонна ұн Читать далее...
29 декабря 2023
6140
ҚР-дағы электр энергиясы өндірісінің 6%-ға жуығы жаңартылатын энергия көздеріне тиесілі. Бұл әлі өте аз, бірақ бұрынғыдан жақсырақ
Былтыр жыл соңында ҚР-да электр энергиясын өндіру саласындағы негізгі капиталға салынған инвестиция 451,4 млрд теңгеге жетті, бұл бір жыл бұрынғыдан Читать далее...
29 января 2024
6134
ҚР-да темекі сатылымы бір жылда 69% көбейді
2023 жылғы қаңтар–желтоқсанда темекі өнімдері өндірісі 2022 жылғы сәйкес кезеңдегі 287,9 млрд теңгемен салыстырғанда құндық мәнде 283 млрд теңгені құрады. Читать далее...
30 января 2024
6114
Қазы бір жылда 5%, жая 3% қымбаттады. Жылқы еті өндірісі азайды
Биыл ақпанның соңында жылқы еті бір жылда 4,3% қымбаттады. Атап айтқанда, қазы 4,8%, жая 2,5% қымбаттаған. Жылқы еті ең көп Читать далее...
12 марта 2024
6112
Қарауға болады, бірақ ұстауға болмайды: неге Қазақстанда шетелдік аңшылық туризмі көрсеткіші төмендеп жатыр?
Соңғы бірнеше жылда Қазақстандағы аңшылық өнеркәсібінде алғаш рет өндірістік көрсеткіштердің өсуі байқалды. 2022 жылы саладағы өнімдер мен қызметтердің нақты көлем Читать далее...
18 января 2024
6107
Ақпан айының соңына қарай Қазақстан дамудың жаңа моделіне техникалық түрде көшеді
Әлихан Смайылов үкіметі «Ескі Қазақстанның» төтенше жағдайлар қызметі миссиясын орындады, Олжас Бектенов үкіметі «Жаңа Қазақстанның» даму циклін іске қоспақ. Бұрынғы Читать далее...
13 февраля 2024
6096
ҚР-да көп тұтынылатын алкоголь түрлерінің өндірісі биыл азайды
Биыл қаңтарда алкогольдің ең танымал түрлерінің өндірісі төмендеді. Мәселен, коньяк өндірісі былтырғы қаңтармен салыстырғанда 47,1%, 749,9 мың литрге дейін, сыра Читать далее...
18 марта 2024
6083