Қазақстандық өндірушілер сертификат рәсімдеуге асықпайды
31 января 2023
21
Қазақстандық өндірушілер сертификат рәсімдеуге асықпайды
Қазақстан Еуропалық Одақ елдеріне органикалық өнім жеткізушілердің ондығына енді. Бірақ ішкі нарықта азық-түлік өнімдерін сертификаттау жағы көңіл көншітерлік емес. Қазақстандық техникалық регламентпен экологиялық таза немесе органикалық өнім өндіргісі келетіндер көп емес. Дәнді дақыл мен көкөністі пестицидсіз, етті антибиотиксіз өсіру қиын және қымбат.
Ал ҚР Техникалық реттеу және метрология комитетінің Ұлттық аккредиттеу орталығының сарапшылары Қазақстанда гринвошинг (ағылшынша greenwashing, whitewash деген секілді — «ағарту», кейде «жасыл камуфляж») үрдісінің кең етек тарап жатқанын мәлімдейді. Сертификатталмаған немесе органикалық екендігі дәлелденбеген болса да, компаниялар өнімдеріне Bio және Organic заттаңбасын жабыстырады.
Сыртқы нарықтарға сатуға келетін болсақ, ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, Қазақстан Еуропаға органикалық өнімдерді жеткізу бойынша халықаралық рейтингте алдыңғы орындарда. 2021 жылы еліміз органикалық бидай жеткізуден төртінші орында, зығыр тұқымын жеткізуден алтыншы орында болды. «QazTrade» АҚ мәліметінше, 57 қазақстандық жеткізуші made in Kazakhstan ауыл шаруашылығы шикізатының жоғары сапасын растап, шетелдік экосертификаттарды алған.
Былтыр Қазақстаннан Еуропаға органикалық ауыл шаруашылық шикізатын жеткізу ақшалай түрде үш есеге жуық, яғни 12,5 млн АҚШ долларынан 36 млн АҚШ долларына дейін өсті. Мұның 36,6%-ы (13,2 млн АҚШ доллары) ЕО елдеріне бидай сатудан, тағы 34,7%-ы (12,5 млн АҚШ доллары) майлы зығыр тұқымын сатудан түскен.
Дүниежүзілік сауда алаңындағы жетістіктер Қазақстанның ішкі тұтыну нарығына әсер етер емес. Бұл ең алдымен ҚР-да экологиялық таза немесе органикалық өнімдерді міндетті сертификаттауға қойылатын талаптардың жоқтығынан. Бұл процесс «ҚР-дағы органикалық өнімдерді өндіру туралы» заңға сәйкес ерікті болып саналады және сұранысқа ие емес.
Қазақстанда компанияны Organic стандарттары бойынша сертификаттай алатын екі ұйым бар — ҚР Ұлттық сараптама және сертификаттау орталығы және Дүниежүзілік органикалық ауыл шаруашылығы қозғалысы ұйымының мүшесі Qazaq Bio Control жеке компаниясы. Компания сайтындағы мәліметтерге қарағанда, қазір тек төрт компания сертификат алу рәсімінен өтіп жатыр. Олардың екеуі («Успенское» ШҚ және «Алтын-нан» ЖШС) Қостанай облысында, үшіншісі («Еңбек» ЖШС) Ақмола облысында, төртіншісі («Organic village» ЖШС) Алматы облысында. Барлығы өтпелі кезеңде. Бұл аккредиттеу сарапшылары осы шаруашылықтардағы және өндірістегі органикалық егіншілік стандарттарының сақталуын тағы бір жыл бақылайды деген сөз.
«QazTrade» АҚ мен Ауыл шаруашылығы министрлігінің сарапшылары компаниялардың органикалық заттар өндіруге деген қызығушылығының төмендігін айтады. Бұл мәселенің баяу дамуының бірнеше себебі бар. Негізгі фактор — экономикалық. Органикалық өнімдерге ұлттық сапа белгісін алу үшін заңның барлық нормаларын сақтау қажет.
Мысалы, пестицидтерді, гормондарды, антибиотиктерді, гидропоникаларды (көкөністерді жылыжайда өсіруге арналған субстрат) пайдаланудан бас тарту керек. Бұл талаптар егіс алқаптары, ветеринария, құрал-жабдықтар құнының өсуіне әкеледі. Қосымша шығындар өз кезегінде өнімнің ақырғы өзіндік құнын қымбаттатып, оның бәсекеге қабілеттілігін төмендетеді.
Сондай-ақ, импорттық және отандық өнімдерді гринвошинг жасаудың өркендеуімен Organic сертификатын алу қазақстандық өндірушіге артықшылық бермейді маңызды, өйткені тұтынушы өнімнің шынымен де Organic, Bio заттаңбасына сай органикалық өндірісте өндірілген-өндірілмегенін анықтай аламайды. ҚР-да да, ЕАЭО-да да органикалық компаниялардың жаңартылған тізілімі жоқ. Ал елдегі мемлекеттік органдар шын мәнінде әрекетсіз отыр. Мемлекеттік компаниялардың ешқайсысы экологиялық маркалардың сәйкестігін тексеріп, бақылап отырған жоқ. Бұл туралы «Атамекен» ҰКП алаңындағы Organic жобалық кеңсесінің отырысында ҚР-дағы органикалық өндіріс проблемаларын талқылау барысында айтылды.
Қазақстанда органикалық өнімдер стандартынан басқа қауіпсіздік стандарттарына сәйкестіктің техникалық регламенті — экологиялық таза өнім сертификаты да бар. Егер ауыл шаруашылығында органикалық талаптар қатаң және инвестицияны қажет ететін болса, стандартты экосертификат алудың мұндай қатаң стандарттары жоқ. Ең бастысы, өнімде зиянды компоненттердің, ауыр металдардың және т. б. жоқтығын тексеру қажет.
ҚР Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2017–2021 жылдары Қазақстанда 18 азық-түлік түріне экологиялық таза өнім сертификаты берілді, оның жартысы жоғары өңделмеген тауарлар. Негізінен бұл мал шаруашылығы өнімдері. Осылайша, осы бесжылдықта сертификатталған құс еті өндірісі тұрақты өсім көрсетті. 2021 жылы осындай экоқұжаттары бар кәсіпорындар 63,6 мың тонна құс еті өнімдерін өндірді (2017 жылдағыдан 8,1% көп).
Тұрақты өнім көлемі йогурт пен кілегей, ірімшік және сүзбе сататын өңдеушілерде де байқалады.
Тауарлардың сегіз санаты бойынша 2019 жылдан бастап экосертификаттармен өндіріс жүргізілмейді. Олардың ішінде кондитерлік өнімдер, балмұздақ, нан, ұн, дайын тағамдар, сусындар сияқты күрделі, шикізаттық емес өнімдер бар.
Танымал мақалалар
Барлығын көруТеміржолмен жолаушылар тасымалы да, жүк тасымалы да бір жылда 2% өсті
Бір жылдан аз уақытта сектордағы компаниялардың табысы 1,5 триллион теңге 2023 жылдың қаңтар–қарашасында теміржолмен 18,2 млн жолаушы тасымалданды, бұл былтырғыдан Читать далее...
25 декабря 2023
6497
Әлемде жыл сайын 60 миллионнан астам жеңіл автокөлік шығарылады, ал көліктердің жалпы өндірісі 85 миллионнан асады
Көлік шығаратын зауыттар әр елдерде 4 миллионнан астам адамды жұмыспен қамтамасыз етіп, ІЖӨ-нің 10%-ын құрайды Толық 2022 жылдың қорытындысы бойынша, Читать далее...
17 января 2024
6272
Қай азық-түлік қатты қымбаттады?
2023 жылғы желтоқсанның соңында ҚР-да азық-түлік бір айда 0,9%, бір жылда 8,5% қымбаттады. Өңірлер бойынша ай сайынғы динамикада азық-түлік ең Читать далее...
23 января 2024
6260
Әлемдік туризм пандемиядан кейін қалпына келеді. Қазақстан шетелдік туристерді қалай көбірек тарта алады?
Дүниежүзілік туристік ұйым әлемдік туризм биыл пандемияға дейінгі деңгейге қайта оралады деп болжайды. Экономиканың басқа секторларына қарағанда локдаун мен геосаяси Читать далее...
15 марта 2024
6225
Балық шаруашылығы стартабы: ҚР-дағы мемлекеттік қолдаудың арқасында бизнестің балық өсіруге деген қызығушылығы күрт артты
Қазақстандағы аквашаруашылық қоры бірнеше жылда 3,4 есе өсті Қазақстанда балық шаруашылығында өндірістік көрсеткіштердің белсенді өсуі байқалады. ҚР СЖРА Ұлттық статистика Читать далее...
11 января 2024
6210
Бидай мен меслин экспорты тоннамен 21% өсті, бірақ ақшалай 3%-дан аз көбейді
2023 жылдың қаңтар–қарашасында Қазақстан 1,7 млрд АҚШ долларына 6,7 млн тонна бидай мен меслин экспорттады. Өсім физикалық түрде 20,6%, ақшалай Читать далее...
26 января 2024
6175
Қазақстанда бір жылда такси қызметі 9% қымбаттады
ТМД елдері арасында ҚР-да такси ең қымбат 2023 жылдың қаңтар–желтоқсанында Қазақстанда такси қызметін ұсынатын компаниялардың табысы бір жылда 17% өсіп, Читать далее...
19 января 2024
6173
Кондитерлік өнімдер 12%, тоқаш және басқа да нан өнімдері 14% қымбаттады
Кей өңірлерде баға айтарлықтай өсті Қазақстандықтар үшін тәттілер өте маңызды. ҚР халқы мереке күндері сауда жасағанда немен бетпе-бет келді? 2023 Читать далее...
12 января 2024
6152
Қазақстан ұнды қай елдерге көбірек экспорттайды?
Елде ұн өндірісі 1% артты 2023 жылғы қаңтар–қазанда ҚР-да дәнді дақылдардан және олардың майда тартылған қоспаларынан 2,7 млн тонна ұн Читать далее...
29 декабря 2023
6140
ҚР-дағы электр энергиясы өндірісінің 6%-ға жуығы жаңартылатын энергия көздеріне тиесілі. Бұл әлі өте аз, бірақ бұрынғыдан жақсырақ
Былтыр жыл соңында ҚР-да электр энергиясын өндіру саласындағы негізгі капиталға салынған инвестиция 451,4 млрд теңгеге жетті, бұл бір жыл бұрынғыдан Читать далее...
29 января 2024
6134
ҚР-да темекі сатылымы бір жылда 69% көбейді
2023 жылғы қаңтар–желтоқсанда темекі өнімдері өндірісі 2022 жылғы сәйкес кезеңдегі 287,9 млрд теңгемен салыстырғанда құндық мәнде 283 млрд теңгені құрады. Читать далее...
30 января 2024
6114
Қазы бір жылда 5%, жая 3% қымбаттады. Жылқы еті өндірісі азайды
Биыл ақпанның соңында жылқы еті бір жылда 4,3% қымбаттады. Атап айтқанда, қазы 4,8%, жая 2,5% қымбаттаған. Жылқы еті ең көп Читать далее...
12 марта 2024
6112
Қарауға болады, бірақ ұстауға болмайды: неге Қазақстанда шетелдік аңшылық туризмі көрсеткіші төмендеп жатыр?
Соңғы бірнеше жылда Қазақстандағы аңшылық өнеркәсібінде алғаш рет өндірістік көрсеткіштердің өсуі байқалды. 2022 жылы саладағы өнімдер мен қызметтердің нақты көлем Читать далее...
18 января 2024
6107
Ақпан айының соңына қарай Қазақстан дамудың жаңа моделіне техникалық түрде көшеді
Әлихан Смайылов үкіметі «Ескі Қазақстанның» төтенше жағдайлар қызметі миссиясын орындады, Олжас Бектенов үкіметі «Жаңа Қазақстанның» даму циклін іске қоспақ. Бұрынғы Читать далее...
13 февраля 2024
6096
ҚР-да көп тұтынылатын алкоголь түрлерінің өндірісі биыл азайды
Биыл қаңтарда алкогольдің ең танымал түрлерінің өндірісі төмендеді. Мәселен, коньяк өндірісі былтырғы қаңтармен салыстырғанда 47,1%, 749,9 мың литрге дейін, сыра Читать далее...
18 марта 2024
6083