Әр өңірдегі ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының пайдалылығында үлкен айырмашылық бар
9 февраля 2023
18
Әр өңірдегі ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының пайдалылығында үлкен айырмашылық бар
Ауыл шаруашылығы саласындағы бизнестің қаншалықты табысты жүріп жатқанын бірнеше статистикалық көрсеткіштер арқылы бағалауға болады. Соның бірі — жұмыс істеп тұрған кәсіпорындардың саны. Ауыл шаруашылығында олардың үш түрі бар: заңды тұлғалар, жеке кәсіпкерлер және шаруа қожалықтары. 2022 жылдың бірінші жарты жылдығының қорытындысы бойынша, аталған салаларда өсімдік шаруашылығы, мал шаруашылығы, аңшылық және қызмет көрсету салаларындағы жеке кәсіпкерлер санының айтарлықтай төмендеуі байқалды (бір жылда 20,6% азайған). 1 шілдедегі жағдай бойынша, елімізде бұл салада бар болғаны 23 мың жеке кәсіпкер тіркелген — бұл соңғы жылдардағы ең төменгі көрсеткіш.
Сонымен қатар, былтыр ауыл шаруашылығындағы шағын бизнес зардап шегіп, біразы жабылып қалса, орта және ірі кәсіпорындар нық тұра алды. Жұмыс істеп тұрған заңды тұлғалардың саны 2021 жылдың бірінші жартыжылдығындағы 15,9 мыңнан 6,7% өсіп, 17 мыңға жетті. Шаруа қожалықтарының саны 1% өсіп, 221,8 мың болды.
Орта және ірі кәсіпорындардың қаржы-шаруашылық қызметін іріктеп зерттеу нәтижелері бойынша аталған компаниялардың агроөнеркәсіп кешеніндегі пайдалылығы 2022 жылдың үшінші тоқсанында 26,3%-ды құрады.
Дегенмен, бұл су және температура режимдері әр алуан аймақтардың орташа көрсеткіші. Мысалы, бидай егу мен мал өсіру табысы бірдей кәсіп емес.
Жалпы, 2022 жылдың алғашқы үш тоқсанында сектордағы пайдалылық жақсы динамика көрсетті. Үшінші тоқсанда өсім екінші тоқсанмен салыстырғанда 1,3 пайыздық тармақты құрады, бұл өз кезегінде бірінші тоқсанды бірден 4,7 пайыздық тармаққа басып озды. Агроөнеркәсіп кешеніндегі көрсеткіштерге жыл мезгілі де әсер етеді.
Сонымен қатар, сауалнама деректері барлық компаниялардың оң нәтижелермен мақтана алмайтынын растайды. 2022 жылдың үшінші тоқсанында зерттелгендердің (шамамен 4 мың кәсіпорын) тек 71,7%-ы ғана кезеңді табыспен аяқтаған. Ұйымдардың 28,3%-ы шығынға ұшырады. 2021 жылдың үшінші тоқсанында көрсеткіш бірдей болды: тиісінше 70,3% және 29,7%.
Ауыл шаруашылығының әр түріндегі көрсеткіш бір-біріне мүлде ұқсамауы мүмкін. 2017–2021 жылдардағы жиынтық жылдық деректер бұл айырмашылықты түсінуге мүмкіндік береді. Мәселен, 2021 жылы өсімдік шаруашылығындағы пайдалылық деңгейі орта есеппен 51%-ды құраса, мал шаруашылығында бар болғаны 17,2%-ды құрады. Егінмен айналысатындар үшін 2019 жылдан бастап рентабельдік жыл сайын өсті, ал пандемияның бірінші жылында ол тіпті 8,6 пайыздық тармаққа секірді.
Мал шаруашылығында жағдай басқаша. Ірі қара және ұсақ мал асыраумен айналысатын шаруашылықтардың пайдалылығы 2019 жылы 22%-дан 2021 жылы 17,2%-ға төмендеді.
Өңірлер бойынша де көрсеткіштер айтарлықтай ерекшеленеді. Ауыл шаруашылығындағы ең жоғары пайдалылық әрқашан жоғары топырақ сапасы мен жауын-шашынның жеткілікті мөлшері байқалатын өңірлерде тіркелді. Бұл Шығыс Қазақстан (92,8%) және Қостанай (54,9%) облыстары. Маңғыстау мен Жамбыл облыстарында пайдалы дақылдарды өсіру ең қиын. Онда пайдалылық көрсеткіштері мүлдем теріс болды: тиісінше минус 54,9% және минус 9,9%.
Климаты күрт континенттік құрғақ мұнайлы Маңғыстау өңірі мал өсіруге де қолайлы емес. Мұнда мал ұстайтын шаруалар іс жүзінде шығынға ұшырап отыр (минус 12,1%). Сонымен қатар, көршілес Атырау облысының мал шаруашылығында да пайдалылық аз болды (плюс 5,8% ғана).
Ауыл шаруашылығы өнімдерінің түрлері бойынша бизнес үшін ең пайдалысы — күнбағыс тұқымын өсіру. Бұл майлы дақылдың жалпы пайдалылығы республика бойынша 96,4%, Шығыс Қазақстан облысында тіпті 119,7%.
Пайдалылық бойынша екінші орынды картоп өсіру (66,9%). Бірақ, өңірлерге қарай өзгереді. Мысалы, Солтүстік Қазақстанда кәсіпкерлер картоптан жақсы табыс табады (109%), ал оңтүстікте, Жамбыл облысында картоп өсіру шығынға ұшыратады (минус 12%).
Үшінші орында өнім дәнді және бұршақ дақылдары. Бидай, күріш, қара бидай, бұршақ өсірумен айналысатын АӨК-тің орташа пайдалылығы 48,9%. Қарағанды облысында бұл көрсеткіш 78,6%.
Мал шаруашылығында сүтті мал шаруашылығымен айналысу тиімді. Сүт фермаларының пайдалылығы 2021 жылы 31,9% болды. Айта кетерлігі, көптеген ауыл шаруашылықтары кластерлік қайта өңдеу кәсіпорындарын құру арқылы кірістерін арттырып отыр.
Шошқа шаруашылығындағы көрсеткіш сәл төмен болды: 30,5%. Ет бағытындағы ірі қара мал өсіру ауыл шаруашылығындағы ең пайдасы ең аз салалардың бірі (бар болғаны 16,1%). Табыс тек жергілікті нарықтардағы бағаның ауытқуына ғана емес, сонымен қатар көптеген факторларға (өлім, құрғақшылық, жемшөп шығындары және т. б.) байланысты.
Танымал мақалалар
Барлығын көруТеміржолмен жолаушылар тасымалы да, жүк тасымалы да бір жылда 2% өсті
Бір жылдан аз уақытта сектордағы компаниялардың табысы 1,5 триллион теңге 2023 жылдың қаңтар–қарашасында теміржолмен 18,2 млн жолаушы тасымалданды, бұл былтырғыдан Читать далее...
25 декабря 2023
6497
Әлемде жыл сайын 60 миллионнан астам жеңіл автокөлік шығарылады, ал көліктердің жалпы өндірісі 85 миллионнан асады
Көлік шығаратын зауыттар әр елдерде 4 миллионнан астам адамды жұмыспен қамтамасыз етіп, ІЖӨ-нің 10%-ын құрайды Толық 2022 жылдың қорытындысы бойынша, Читать далее...
17 января 2024
6272
Қай азық-түлік қатты қымбаттады?
2023 жылғы желтоқсанның соңында ҚР-да азық-түлік бір айда 0,9%, бір жылда 8,5% қымбаттады. Өңірлер бойынша ай сайынғы динамикада азық-түлік ең Читать далее...
23 января 2024
6260
Әлемдік туризм пандемиядан кейін қалпына келеді. Қазақстан шетелдік туристерді қалай көбірек тарта алады?
Дүниежүзілік туристік ұйым әлемдік туризм биыл пандемияға дейінгі деңгейге қайта оралады деп болжайды. Экономиканың басқа секторларына қарағанда локдаун мен геосаяси Читать далее...
15 марта 2024
6225
Балық шаруашылығы стартабы: ҚР-дағы мемлекеттік қолдаудың арқасында бизнестің балық өсіруге деген қызығушылығы күрт артты
Қазақстандағы аквашаруашылық қоры бірнеше жылда 3,4 есе өсті Қазақстанда балық шаруашылығында өндірістік көрсеткіштердің белсенді өсуі байқалады. ҚР СЖРА Ұлттық статистика Читать далее...
11 января 2024
6210
Бидай мен меслин экспорты тоннамен 21% өсті, бірақ ақшалай 3%-дан аз көбейді
2023 жылдың қаңтар–қарашасында Қазақстан 1,7 млрд АҚШ долларына 6,7 млн тонна бидай мен меслин экспорттады. Өсім физикалық түрде 20,6%, ақшалай Читать далее...
26 января 2024
6175
Қазақстанда бір жылда такси қызметі 9% қымбаттады
ТМД елдері арасында ҚР-да такси ең қымбат 2023 жылдың қаңтар–желтоқсанында Қазақстанда такси қызметін ұсынатын компаниялардың табысы бір жылда 17% өсіп, Читать далее...
19 января 2024
6173
Кондитерлік өнімдер 12%, тоқаш және басқа да нан өнімдері 14% қымбаттады
Кей өңірлерде баға айтарлықтай өсті Қазақстандықтар үшін тәттілер өте маңызды. ҚР халқы мереке күндері сауда жасағанда немен бетпе-бет келді? 2023 Читать далее...
12 января 2024
6152
Қазақстан ұнды қай елдерге көбірек экспорттайды?
Елде ұн өндірісі 1% артты 2023 жылғы қаңтар–қазанда ҚР-да дәнді дақылдардан және олардың майда тартылған қоспаларынан 2,7 млн тонна ұн Читать далее...
29 декабря 2023
6140
ҚР-дағы электр энергиясы өндірісінің 6%-ға жуығы жаңартылатын энергия көздеріне тиесілі. Бұл әлі өте аз, бірақ бұрынғыдан жақсырақ
Былтыр жыл соңында ҚР-да электр энергиясын өндіру саласындағы негізгі капиталға салынған инвестиция 451,4 млрд теңгеге жетті, бұл бір жыл бұрынғыдан Читать далее...
29 января 2024
6134
ҚР-да темекі сатылымы бір жылда 69% көбейді
2023 жылғы қаңтар–желтоқсанда темекі өнімдері өндірісі 2022 жылғы сәйкес кезеңдегі 287,9 млрд теңгемен салыстырғанда құндық мәнде 283 млрд теңгені құрады. Читать далее...
30 января 2024
6114
Қазы бір жылда 5%, жая 3% қымбаттады. Жылқы еті өндірісі азайды
Биыл ақпанның соңында жылқы еті бір жылда 4,3% қымбаттады. Атап айтқанда, қазы 4,8%, жая 2,5% қымбаттаған. Жылқы еті ең көп Читать далее...
12 марта 2024
6112
Қарауға болады, бірақ ұстауға болмайды: неге Қазақстанда шетелдік аңшылық туризмі көрсеткіші төмендеп жатыр?
Соңғы бірнеше жылда Қазақстандағы аңшылық өнеркәсібінде алғаш рет өндірістік көрсеткіштердің өсуі байқалды. 2022 жылы саладағы өнімдер мен қызметтердің нақты көлем Читать далее...
18 января 2024
6107
Ақпан айының соңына қарай Қазақстан дамудың жаңа моделіне техникалық түрде көшеді
Әлихан Смайылов үкіметі «Ескі Қазақстанның» төтенше жағдайлар қызметі миссиясын орындады, Олжас Бектенов үкіметі «Жаңа Қазақстанның» даму циклін іске қоспақ. Бұрынғы Читать далее...
13 февраля 2024
6096
ҚР-да көп тұтынылатын алкоголь түрлерінің өндірісі биыл азайды
Биыл қаңтарда алкогольдің ең танымал түрлерінің өндірісі төмендеді. Мәселен, коньяк өндірісі былтырғы қаңтармен салыстырғанда 47,1%, 749,9 мың литрге дейін, сыра Читать далее...
18 марта 2024
6083