ҚР өзін-өзі асырай алады және азық-түлік экспортының үлкен әлеуетіне ие
16 мая 2023
19
ҚР өзін-өзі асырай алады және азық-түлік экспортының үлкен әлеуетіне ие
Қазақстанның ауыл шаруашылық өнімдерімен өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейі жоғары және ауыл шаруашылығы өнімдерінің көбінен азық-түлік тәуелсіздігі бойынша Еуразиялық аймақтағы көшбасшылар үштігіне кіреді. Еуразия даму банкінің сарапшылары осы тақырыпта жүргізілген зерттеу нәтижелері туралы баяндамасында осындай қорытындыға келді. ЕАДБ сарапшылары жалпы өңірде де, оның ішінде оның жеті елінде де (Қазақстан, Ресей, Армения, Беларусь, Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан) азық-түлік қауіпсіздігі факторын бағалады.
Жалпы қорытынды: Еуразиялық аймақ азық-түлікпен өзін-өзі қамтамасыз етіп қоймай, өзге елдердегі 155 млн адамды да тамақтандырып жатыр. 2021 жылы аймақ бойынша ауыл шаруашылығы өнімдерінің көпшілік топтары бойынша қамтамасыз ету деңгейі (өндірістің физикалық көлемінің тұтынудың физикалық көлеміне қатынасы) шамамен 100%-ды құрады. Азық-түлік қауіпсіздігінің жеткілікті деңгейі 80%–90% құрайды. Тек қана осы жеті елде аз өсірілетін жеміс-жидектер қажеттіліктің 65%-ын ғана құрайды. Бұл Еуразия аймағы территориясының көп бөлігінің климаттық ерекшеліктеріне байланысты.
Жалпы қауіпсіздік деңгейінде ЕАДБ бағалауы бойынша Қазақстан Беларусь пен Ресейден кейін үшінші орында. Ауыл шаруашылығы шикізатының барлық санаттары бойынша іс жүзінде ҚР-дағы азық-түлік қауіпсіздігі көрсеткіші 80%-дан жоғары. Біздің осал жеріміз қант, оның Қазақстандағы өндіріс көлемі өз қажеттіліктерімізді өтеуге жетпейді. Бірақ астық көлемі бойынша Қазақстан аймақта екінші орында: ішкі қажеттіліктің 125%-ы өсіріледі. Бұл республикаға астық экспорты бойынша дүниежүзілік көшбасшылардың ондығына кіруге мүмкіндік берді.
Картоппен қамтамасыз етуде Қазақстан аймақта 104% көрсеткішпен бірінші орында. Сондай-ақ, елімізде ішкі сұранысты өтейтін көкөніс пен бақша дақылдары (108%) өсіріледі.
ҚР СЖРА Ұлттық статистика бюросының 2022 жылға арналған мәліметтері азық-түлік қауіпсіздігінің ұқсас көрінісін көрсетеді: онда да көрсеткіш 80%-дан астам. Кейбір өнімдер бойынша тіпті прогресс байқалды. Атап айтқанда, 2022 жылы Қазақстан қант өндірісін арттыра бастады. Өткен жылдың қорытындысы бойынша отандық қант қажеттіліктің 50,8%-ын өтеп, сәйкесінше 49,2%-ы импорттаған.
Өз өндірісімізге байланысты әлі де жетіспейтін тауарлардың қатарында сүт өнімдері де бар. Олар ішінара (15,4%) басқа елдерден импортталады. Бұл жерде импортталатын негізгі сүт өнімдері өңделген тауарлар (ірімшік, йогурт және т. б.). Сүттің өзі отандық өндірушілерден алынады (95,7%).
2023 жылдың қаңтар-ақпан айларындағы азық-түлік балансы мен пайдалану көрсеткіштерін әдейі көрсетпейміз. Маусымдық жағдайға байланысты кейбір тауарлар өндірісі қыс айларында төмендейді, тиісінше оны жылдық көрсеткіштермен салыстыру дұрыс емес.
ЕАДБ экономистері өз баяндамасында әлемдегі инфляциялық үрдістерге баға берді және азық-түлік қолжетімділігінің қысқаруын ескере отырып, таяу жылдардағы азық-түлік бағасының өсетінін болжады. Агроөнеркәсіп кешенінде ресурстық әлеуеті жоғары Қазақстан үшін бұл мүмкіндіктер ұсынуы мүмкін. Зерттеу авторларының пайымдауынша, республика ауылшаруашылық шикізатының әлдеқайда көп көлемін өндіріп, одан көп табыс таба алар еді. Қазақстанның пайдаланылмаған экспорттық әлеуеті 41,2%-ға бағаланады.
«Азық-түлік — жаңа мұнай: азық-түлік экспортының саяси маңыздылығы артады. Алдымен коронавирустық пандемия және онымен күресу шараларының әсерінен, кейінірек геосаяси шиеленістердің күрт өсуіне, санкцияларға, жаһандық жеткізілім тізбегінің бұзылуына және т. б. болды. Азық-түлік бағасы бұрын-соңды болмаған ең жоғары деңгейден асып түсті және 2022 жылдың екінші жартыжылдығындағы кейбір құлдырауға қарамастан, 2021 жылғы деңгейден айтарлықтай жоғары болып қалады», — деп есептейді ЕАДБ сарапшылары.
Болашақтың ауыл шаруашылығы әлеуетін есептеу үшін зерттеу авторлары дамудың екі ықтимал сценарийін — инерциялық және мақсатты түрде қарастырды. Біріншісі агроөнеркәсіптік кешен қазіргі кездегі үрдістер бойынша дамиды деп болжайды. Екінші сценарий — елдердің стратегиялық тұрғыдан қолға алатын шараларына байланысты дамиды.
ЕАДБ есептеулері бойынша, инерциялық сценарий бойынша Қазақстан 2035 жылға қарай (2021 жылмен салыстырғанда) ауыл шаруашылығы ресурстарының құнын 43,8% арттырады. Ел өз нарығы мен экспорты үшін 4,6 млрд АҚШ долларының өнімін шығарады деп болжануда. Ұлттық бағдарламаларда алға қойылған барлық мақсаттарға қол жеткізу мүмкін болса, онда әлеует 2021 жылмен салыстырғанда 93,8% артып, 6,2 млрд АҚШ долларына жетеді.
Төмендегі кестеге сүйенсек, Қазақстаннан экспорттан табатын табысының көбі астықтан түседі. Бұл ауыл шаруашылығы дақылының шетелге сату мүмкіндігі жақсы — 2035 жылы 7 млн тоннадан 9,9 млн тоннаға дейін. Май-тоңмай өнеркәсібі мен сүтті мал шаруашылығының экспорты да өсуі мүмкін.
Ауыл шаруашылығы өнімдерінің басқа топтары экспортын ұлғайту немесе жалпы экспорт жасау ықтималдығы төмен. Бұл, біріншіден, ішкі нарықтың өсуіне байланысты (2035 жылға қарай қосымша 3 млн адамға көбейеді). Екіншіден, оптимистік болжамдар бойынша, елдегі өмір сүру деңгейі мен өнімнің экономикалық қолжетімділігі де артады. Бұл жағдайға айтарлықтай әсер етуі мүмкін ішкі сұраныс факторлары.
Танымал мақалалар
Барлығын көруТеміржолмен жолаушылар тасымалы да, жүк тасымалы да бір жылда 2% өсті
Бір жылдан аз уақытта сектордағы компаниялардың табысы 1,5 триллион теңге 2023 жылдың қаңтар–қарашасында теміржолмен 18,2 млн жолаушы тасымалданды, бұл былтырғыдан Читать далее...
25 декабря 2023
6497
Әлемде жыл сайын 60 миллионнан астам жеңіл автокөлік шығарылады, ал көліктердің жалпы өндірісі 85 миллионнан асады
Көлік шығаратын зауыттар әр елдерде 4 миллионнан астам адамды жұмыспен қамтамасыз етіп, ІЖӨ-нің 10%-ын құрайды Толық 2022 жылдың қорытындысы бойынша, Читать далее...
17 января 2024
6272
Қай азық-түлік қатты қымбаттады?
2023 жылғы желтоқсанның соңында ҚР-да азық-түлік бір айда 0,9%, бір жылда 8,5% қымбаттады. Өңірлер бойынша ай сайынғы динамикада азық-түлік ең Читать далее...
23 января 2024
6260
Әлемдік туризм пандемиядан кейін қалпына келеді. Қазақстан шетелдік туристерді қалай көбірек тарта алады?
Дүниежүзілік туристік ұйым әлемдік туризм биыл пандемияға дейінгі деңгейге қайта оралады деп болжайды. Экономиканың басқа секторларына қарағанда локдаун мен геосаяси Читать далее...
15 марта 2024
6225
Балық шаруашылығы стартабы: ҚР-дағы мемлекеттік қолдаудың арқасында бизнестің балық өсіруге деген қызығушылығы күрт артты
Қазақстандағы аквашаруашылық қоры бірнеше жылда 3,4 есе өсті Қазақстанда балық шаруашылығында өндірістік көрсеткіштердің белсенді өсуі байқалады. ҚР СЖРА Ұлттық статистика Читать далее...
11 января 2024
6210
Бидай мен меслин экспорты тоннамен 21% өсті, бірақ ақшалай 3%-дан аз көбейді
2023 жылдың қаңтар–қарашасында Қазақстан 1,7 млрд АҚШ долларына 6,7 млн тонна бидай мен меслин экспорттады. Өсім физикалық түрде 20,6%, ақшалай Читать далее...
26 января 2024
6175
Қазақстанда бір жылда такси қызметі 9% қымбаттады
ТМД елдері арасында ҚР-да такси ең қымбат 2023 жылдың қаңтар–желтоқсанында Қазақстанда такси қызметін ұсынатын компаниялардың табысы бір жылда 17% өсіп, Читать далее...
19 января 2024
6173
Кондитерлік өнімдер 12%, тоқаш және басқа да нан өнімдері 14% қымбаттады
Кей өңірлерде баға айтарлықтай өсті Қазақстандықтар үшін тәттілер өте маңызды. ҚР халқы мереке күндері сауда жасағанда немен бетпе-бет келді? 2023 Читать далее...
12 января 2024
6152
Қазақстан ұнды қай елдерге көбірек экспорттайды?
Елде ұн өндірісі 1% артты 2023 жылғы қаңтар–қазанда ҚР-да дәнді дақылдардан және олардың майда тартылған қоспаларынан 2,7 млн тонна ұн Читать далее...
29 декабря 2023
6140
ҚР-дағы электр энергиясы өндірісінің 6%-ға жуығы жаңартылатын энергия көздеріне тиесілі. Бұл әлі өте аз, бірақ бұрынғыдан жақсырақ
Былтыр жыл соңында ҚР-да электр энергиясын өндіру саласындағы негізгі капиталға салынған инвестиция 451,4 млрд теңгеге жетті, бұл бір жыл бұрынғыдан Читать далее...
29 января 2024
6134
ҚР-да темекі сатылымы бір жылда 69% көбейді
2023 жылғы қаңтар–желтоқсанда темекі өнімдері өндірісі 2022 жылғы сәйкес кезеңдегі 287,9 млрд теңгемен салыстырғанда құндық мәнде 283 млрд теңгені құрады. Читать далее...
30 января 2024
6114
Қазы бір жылда 5%, жая 3% қымбаттады. Жылқы еті өндірісі азайды
Биыл ақпанның соңында жылқы еті бір жылда 4,3% қымбаттады. Атап айтқанда, қазы 4,8%, жая 2,5% қымбаттаған. Жылқы еті ең көп Читать далее...
12 марта 2024
6112
Қарауға болады, бірақ ұстауға болмайды: неге Қазақстанда шетелдік аңшылық туризмі көрсеткіші төмендеп жатыр?
Соңғы бірнеше жылда Қазақстандағы аңшылық өнеркәсібінде алғаш рет өндірістік көрсеткіштердің өсуі байқалды. 2022 жылы саладағы өнімдер мен қызметтердің нақты көлем Читать далее...
18 января 2024
6107
Ақпан айының соңына қарай Қазақстан дамудың жаңа моделіне техникалық түрде көшеді
Әлихан Смайылов үкіметі «Ескі Қазақстанның» төтенше жағдайлар қызметі миссиясын орындады, Олжас Бектенов үкіметі «Жаңа Қазақстанның» даму циклін іске қоспақ. Бұрынғы Читать далее...
13 февраля 2024
6096
ҚР-да көп тұтынылатын алкоголь түрлерінің өндірісі биыл азайды
Биыл қаңтарда алкогольдің ең танымал түрлерінің өндірісі төмендеді. Мәселен, коньяк өндірісі былтырғы қаңтармен салыстырғанда 47,1%, 749,9 мың литрге дейін, сыра Читать далее...
18 марта 2024
6083