Мемлекеттің кәсіпкерлік шығындарын өтеуі өндірістік қуаттың артуына ықпал етті
26 мая 2023
21
Мемлекеттің кәсіпкерлік шығындарын өтеуі өндірістік қуаттың артуына ықпал етті
Қазақстанда бесінші жыл қатарынан тауарлық балық өсіру қарқынды көбейіп келеді. 2017 жылдан бастап жасанды жолмен балық өсірушілер жыл сайын жаңа өндіріс рекорд орнатып келеді. Бес жыл бұрын өсірілетін балықтың жылдық көлемі 2,7 мың тонна болса, 2022 жылдың аяғында 7 есе көбейіп, 19,2 мың тонна жетті.
Былтырғы жылды 2021 жылмен салыстыратын болсақ, жылдық динамика да айтарлықтай жақсы: 28,9% көбейген. Соған қарамастан, балық шаруашылығының жалпы көлемі ҚР Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі (ЭГТРМ) белгілеген межеге жеткен жоқ. Шенеуніктер 2022 жылдың соңына дейін балық өсірушілер сатуға 22,7 мың тонна балық өсіреді деп үміттенген.
ЭГТРМ 2020–2024 жылдарға арналған даму жоспарына сәйкес 2024 жылдың соңына қарай балық өсіруді екі есеге ұлғайтып, 42,3 мың тоннаға жеткізу керек. Саланы дамытудағы осындай күрт серпілістер үшін мемлекет тарапынан мемлекеттік қолдаудың жақсы базасы дайындалғанын мойындаған жөн. Министрліктің мәліметінше, өңдеу өнеркәсібіндегі бизнес жобаларға салық 70% төмендеген. 2021 жылдың шілдесінен бастап балық тұқымы, дәрі-дәрмек құнының 50%-ы, жем құнының 30%-ы субсидияланады. 2022 жылдың маусымынан бастап акваөсіру үшін машиналар мен жабдықтарды сатып алуға жұмсалған инвестициялық шығындардың 25%-ы қайтарылып жатыр.
Былтыр саладағы кәсіпкерлерді мемлекеттік қолдауға 1,1 млрд теңге қарастырылған. Оның 373,1 млн теңгесі субсидияға, 749,8 млн теңгесі инвестициялық шығындарды өтеуге кеткен. Бұл ЭГТРМ сарапшыларының деректер.
Елімізде 380 балық шаруашылығы жұмыс істейді, бұл екі жыл бұрынғыдан 2 есе артық. Оның басым бөлігі — 291-і — көл-тауарлы шаруашылықтар. 60 кәсіпорын тоған шаруашылығы түрінде, 13 кәсіпорын торлы балық өсірумен айналысады. 16 бизнес жоба технологиялық күрделі айналымды сумен жабдықтау жүйесін пайдалана отырып және бассейндік шаруашылықтарда балық өсіруге бағытталған. Өнеркәсіптік өсіруге арналған балықтардың негізгі түрлері бекіре, тұқы, форель, албырт, тілапия, табан және т. б.
Өңірлер арасында Түркістан облысы көш бастап тұр. Жалпы, Арал-Сырдария бассейнінде 125 балық шаруашылығы бар. Балық шаруашылығының саны бойынша екінші орында Есіл бассейні (107), үшінші орында су ресурстарына бай шығыс Зайсан-Ертіс бассейні (44) тұр.
Қазақстанда балық өсіру шаруашылығы әзірге балық аулаумен бәсекелесе алмайды. Балық өсірудің шарттары мен балық шаруашылығының түрлі шығындары көп. ҚР СЖРА Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, былтыр тор, жабық бассейн және тоған фермаларында өсірілген балықтан табиғи су қоймаларынан ауланған балық 2,6 есе көп болған. 2022 жылы 50,6 мың тонна балық ауланды, бұл бір жыл бұрынғыдан 3,3% көп.
Былтыр балық шаруашылығының екі санаты бойынша өнім көлемі құндық мәнде 19 млрд теңгеге жетті. Бір жыл бұрын балық өсірушілер мен балықшылар 14,3 млрд теңгенің өнімін берген, биыл өсім 32,8% болды.
Өңдеу саласында статистер екі негізгі өндірістік көрсеткішті айтады. Бұл нәтижені нақты көрсетеді. Біріншісі — жаңа алынған, салқындатылған немесе мұздатылған (ауланған немесе өсірілген) балық өндірісінің көлемі. Былтыр мұндай балық өнімдері өндірісі 47,5 мың тоннаны құрады (2021 жылдан 17,9% көп). Бес жылдық кезеңде өсу айтарлықтай байқалады: 2017 жылмен салыстырғанда 2022 жылы 80% көбейген.
Екінші көрсеткіш — өңделген және консервіленген балық көлемі. Ол айтарлықтай көп болды: 59 мың тонна. Себебі өңдеуге қабылданған шикізаттың бір бөлігі сырттан әкелінді. Мысалы, Қазақстан аумағында жасалған, бірақ сырттан әкелінген мұхит майшабақтарынан жасалған консервілер. Мұндай консервілер Қазақстанда жасалған өнім саналады. Сонымен қатар, статистикалық есептерде бұл санатқа тек балықтар ғана емес, шаянтәрізділер мен моллюскалар да кіретінін атап өткен жөн.
Танымал мақалалар
Барлығын көруТеміржолмен жолаушылар тасымалы да, жүк тасымалы да бір жылда 2% өсті
Бір жылдан аз уақытта сектордағы компаниялардың табысы 1,5 триллион теңге 2023 жылдың қаңтар–қарашасында теміржолмен 18,2 млн жолаушы тасымалданды, бұл былтырғыдан Читать далее...
25 декабря 2023
6497
Әлемде жыл сайын 60 миллионнан астам жеңіл автокөлік шығарылады, ал көліктердің жалпы өндірісі 85 миллионнан асады
Көлік шығаратын зауыттар әр елдерде 4 миллионнан астам адамды жұмыспен қамтамасыз етіп, ІЖӨ-нің 10%-ын құрайды Толық 2022 жылдың қорытындысы бойынша, Читать далее...
17 января 2024
6272
Қай азық-түлік қатты қымбаттады?
2023 жылғы желтоқсанның соңында ҚР-да азық-түлік бір айда 0,9%, бір жылда 8,5% қымбаттады. Өңірлер бойынша ай сайынғы динамикада азық-түлік ең Читать далее...
23 января 2024
6260
Әлемдік туризм пандемиядан кейін қалпына келеді. Қазақстан шетелдік туристерді қалай көбірек тарта алады?
Дүниежүзілік туристік ұйым әлемдік туризм биыл пандемияға дейінгі деңгейге қайта оралады деп болжайды. Экономиканың басқа секторларына қарағанда локдаун мен геосаяси Читать далее...
15 марта 2024
6225
Балық шаруашылығы стартабы: ҚР-дағы мемлекеттік қолдаудың арқасында бизнестің балық өсіруге деген қызығушылығы күрт артты
Қазақстандағы аквашаруашылық қоры бірнеше жылда 3,4 есе өсті Қазақстанда балық шаруашылығында өндірістік көрсеткіштердің белсенді өсуі байқалады. ҚР СЖРА Ұлттық статистика Читать далее...
11 января 2024
6210
Бидай мен меслин экспорты тоннамен 21% өсті, бірақ ақшалай 3%-дан аз көбейді
2023 жылдың қаңтар–қарашасында Қазақстан 1,7 млрд АҚШ долларына 6,7 млн тонна бидай мен меслин экспорттады. Өсім физикалық түрде 20,6%, ақшалай Читать далее...
26 января 2024
6175
Қазақстанда бір жылда такси қызметі 9% қымбаттады
ТМД елдері арасында ҚР-да такси ең қымбат 2023 жылдың қаңтар–желтоқсанында Қазақстанда такси қызметін ұсынатын компаниялардың табысы бір жылда 17% өсіп, Читать далее...
19 января 2024
6173
Кондитерлік өнімдер 12%, тоқаш және басқа да нан өнімдері 14% қымбаттады
Кей өңірлерде баға айтарлықтай өсті Қазақстандықтар үшін тәттілер өте маңызды. ҚР халқы мереке күндері сауда жасағанда немен бетпе-бет келді? 2023 Читать далее...
12 января 2024
6152
Қазақстан ұнды қай елдерге көбірек экспорттайды?
Елде ұн өндірісі 1% артты 2023 жылғы қаңтар–қазанда ҚР-да дәнді дақылдардан және олардың майда тартылған қоспаларынан 2,7 млн тонна ұн Читать далее...
29 декабря 2023
6140
ҚР-дағы электр энергиясы өндірісінің 6%-ға жуығы жаңартылатын энергия көздеріне тиесілі. Бұл әлі өте аз, бірақ бұрынғыдан жақсырақ
Былтыр жыл соңында ҚР-да электр энергиясын өндіру саласындағы негізгі капиталға салынған инвестиция 451,4 млрд теңгеге жетті, бұл бір жыл бұрынғыдан Читать далее...
29 января 2024
6134
ҚР-да темекі сатылымы бір жылда 69% көбейді
2023 жылғы қаңтар–желтоқсанда темекі өнімдері өндірісі 2022 жылғы сәйкес кезеңдегі 287,9 млрд теңгемен салыстырғанда құндық мәнде 283 млрд теңгені құрады. Читать далее...
30 января 2024
6114
Қазы бір жылда 5%, жая 3% қымбаттады. Жылқы еті өндірісі азайды
Биыл ақпанның соңында жылқы еті бір жылда 4,3% қымбаттады. Атап айтқанда, қазы 4,8%, жая 2,5% қымбаттаған. Жылқы еті ең көп Читать далее...
12 марта 2024
6112
Қарауға болады, бірақ ұстауға болмайды: неге Қазақстанда шетелдік аңшылық туризмі көрсеткіші төмендеп жатыр?
Соңғы бірнеше жылда Қазақстандағы аңшылық өнеркәсібінде алғаш рет өндірістік көрсеткіштердің өсуі байқалды. 2022 жылы саладағы өнімдер мен қызметтердің нақты көлем Читать далее...
18 января 2024
6107
Ақпан айының соңына қарай Қазақстан дамудың жаңа моделіне техникалық түрде көшеді
Әлихан Смайылов үкіметі «Ескі Қазақстанның» төтенше жағдайлар қызметі миссиясын орындады, Олжас Бектенов үкіметі «Жаңа Қазақстанның» даму циклін іске қоспақ. Бұрынғы Читать далее...
13 февраля 2024
6096
ҚР-да көп тұтынылатын алкоголь түрлерінің өндірісі биыл азайды
Биыл қаңтарда алкогольдің ең танымал түрлерінің өндірісі төмендеді. Мәселен, коньяк өндірісі былтырғы қаңтармен салыстырғанда 47,1%, 749,9 мың литрге дейін, сыра Читать далее...
18 марта 2024
6083