Коронадағдарысқа дейінгі көрсеткіштермен салыстырғанда секторда айтарлықтай өсім байқалады
29 мая 2023
11
Коронадағдарысқа дейінгі көрсеткіштермен салыстырғанда секторда айтарлықтай өсім байқалады
Біз өз еліміздегі және көршілеріміздегі туризм туралы жиі сын жазамыз. Жақында осы салада көршілерде қызық жағдай болды: Қырғызстанда Ұлттық қауіпсіздік мемлекеттік комитеті (ҚР ҰҚМК) туризмді дамыту қорының президенті Елена Калашникова мен ұйымның вице-президенті Александр Валитовты ұстады.
Мемлекеттік комитеттің мәліметінше, қорды дамытуға республикалық бюджеттен 1 млрд сом бөлінген, бірақ Ұлттық қауіпсіздік мемлекеттік комитеті бұл қаржы мақсатсыз пайдаланылған деп отыр. Қырғыз Республикасы Қылмыстық кодексінің 336-бабы «Сыбайлас жемқорлық» бойынша іс қозғалды.
Бұл оқиғаның ең қызығы, сала мамандары белгіленген айыппен келіспейді. Мәселен, Қырғыз Республикасының Жогорку Кенеш (ҚР бірпалаталы парламенті) депутаты, Бюджет, экономикалық және фискалдық саясат комитетінің мүшесі Султанбай Айжигитов қор жұмысы 5 жылға есептелген өндірістік процесс екенін атап өтті. «Объективтілік үшін айта кету керек, өндірістік процесс нәтиже беруі үшін цикл аяқталуы керек. Олар енді ғана жұмыс істей бастады. Калашникова айтқандай, бұл картоп сату емес. Меніңше, бірінші өндірістік циклді аяқтауға, одан кейін нәтижені талап етуге, оны бағалауға мүмкіндік беру керек сияқты. Қазір баға беруге, одан да көп іс қозғауға әлі ерте», — деді депутат.
Мұны Елена Калашникованы қорғау үшін петиция жасаған Қырғыз Республикасының бастамашыл сарапшылар тобы да растады. Сарапшылар қордың жұмыс жылындағы жетістіктерін атап өтті:
• Халықаралық маңызы бар екі ірі жоба іске қосылды: Baуtik Mountain жыл бойғы халықаралық тау шаңғысы туристік кластері және Ыстықкөлдегі Tosor International Sports Complex заманауи спорт кешені.
• Туристер мен ел қонақтары үшін тәулік бойы жұмыс істейтін байланыс орталығы іске қосылды.
• Бішкекте және ірі әуежайларда туристерге барлық қажетті ақпаратпен қамтамасыз етілген «Босого» туристік қонақжайлылық орталықтары жұмыс істейді.
• Таулы аймақтарда жаңа экологиялық туристік бағыттар ашылып, Дүниежүзілік туристік ұйымның стандарттары бойынша экожолдар белгіленді.
• Туристер жабайы табиғатта жоғары жайлылықпен демалуға болатын глампингтер салынуда.
• Тәуелсіз Қырғызстан тарихында алғаш рет елдің мәдени, тарихи және табиғи нысандарына түгендеу жүргізіліп, электронды ақпараттық платформа әзірленді.
• Мемлекеттік және муниципалдық меншік нысанындағы 228 курорттық-демалыс нысандарына түгендеу жүргізілді.
Көрші мемлекеттің туризм саласына сараптамалық мәлімдеме жасай алмаймыз, бірақ біз сектордың жалпы ресми көрсеткіштерін бағалай аламыз және Қырғыз Республикасындағы осы салада болып жатқан оқиғалардың тәуелсіз және бейтарап бейнесін жасай аламыз.
Біз тек 2022 жылдың көрсеткіштерін ғана бағалаймыз, өйткені туризмді дамытуды қолдау қоры 2022 жылдың 17 наурызында Қырғыз Республикасының Экономика және сауда министрлігінің 100% үлесі бар ААҚ түрінде құрылған. Әрине, объективті бағалау үшін толық емес жыл аздық ететінімен келісеміз, бірақ биыл да айтарлықтай қызық нәтижелер бар.
Түсінікті болу үшін 2022 жылдың көрсеткіштерін алдыңғы 2021 жылмен де, коронадағдарыс алдындағы 2019 жылмен де салыстырамыз, өйткені 2021 жылғы көрсеткіш пандемия мен локдаундарға байланысты нашарлауы мүмкін және тек осымен салыстыру жеткілікті емес. Сондықтан мұндай қос салыстыру жағдайды дұрыс бағалауға мүмкіндік береді.
Мәселен, ресми деректерге сәйкес, 2022 жылы сектордағы жалпы қосылған құн 35,4 млрд сомды құрады. Бұл 2021 жылмен салыстырғанда ақшалай түрде 36%, сонымен қатар 2019 жылмен салыстырғанда 12,1% артық. Саланың ЖҚҚ-ның ІЖӨ-дегі үлесі әлі күнге дейін коронадағдарысқа дейінгі көрсеткіштерге (5%–5,1%) жеткен жоқ, бірақ 2021 жылғы деңгейден (3,6%) айтарлықтай асып, 3,9%-ға жетті.
2022 жылы Қырғыз Республикасының туризм секторындағы бөлшек сауда айналымы 33,8 млрд сомды құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 64,7%, 2019 жылмен салыстырғанда 46,4% артық.
Саладағы халыққа қызмет көрсету нарығына келетін болсақ, туристік агенттік қызметтерінің көлемі 2,2 млрд сомға жетті — көрсеткіш бір жылда 65,3% және 2019 жылмен салыстырғанда 21,9% өскен; курорттық қызметтер 1,1 млрд сомды құрады — бір жылда 54% және 2019 жылмен салыстырғанда 54,5% көбейген, ал орналастыру қызметтері 4 млрд сомға жетті — бір жылда бірден 2,8 есе, ал 2019 жылмен салыстырғанда 16,9% өсім бар.
Осылайша, әзірге барлығы жаман емес.
Туристік қызмет экспортының өсуі, яғни ҚР шетел азаматтарын қабылдаудан түскен табысы, сондай-ақ туристік қызмет импортының, яғни ҚР азаматтарының шетелдегі шығындарының өзгеруі маңызды. Біріншіден, бұл деректер ҚР статистикасында АҚШ долларымен берілген, тиісінше оларға ел ішіндегі девальвация процестері аз әсер етеді.
Екіншіден, егер 2021 жылғы коронадағдарыспен салыстырғанда сектордағы қызметтердің экспорты да (5 есеге жуық) да, импорты да (3,2 есе) өсті деп күтілсе, коронадағдарыс алдындағы 2019 жылмен салыстырғанда жағдай басқаша болды. Қызмет импорты 48,6% азайды, яғни ҚР азаматтары шетелде әлдеқайда аз ақша жұмсаған. Бірақ қызмет экспорты 13,6% өскен, яғни COVID-19 пандемиясына дейінгі көрсеткіштермен салыстырғанда елге шетелдіктерден ақша ағыны да артқан.
Тиісті қордың айыпталғанымен, жоғарыдағы статистика 2022 жыл, яғни қордың жұмыс істей бастаған алғашқы жыл Қырғызстанның туризм индустриясы үшін айтарлықтай қолайлы болғанын көрсетеді. Жоғарыдағы көрсеткіштерді ескере отырып, ҚР мемлекеттік органдары сыбайлас жемқорлықпен күресудің орнына керісінше тиімді жұмыс істеп жатқан ұйымға кедергі келтіріп отыр ма, әлде аталған қор тіпті белгілі бір тұлғалардың өзара ойынының құрбанына айналды ма, ол жағы белгісіз.
Біз өз тарапымыздан қазақстандық шенеуніктердің қайсысына еліміздің сала мамандары мен депутаттары осылай араша болғысы келетінін және белсенді араша болатынын елестетудің өзі қиын екенін айта аламыз.
Танымал мақалалар
Барлығын көруТеміржолмен жолаушылар тасымалы да, жүк тасымалы да бір жылда 2% өсті
Бір жылдан аз уақытта сектордағы компаниялардың табысы 1,5 триллион теңге 2023 жылдың қаңтар–қарашасында теміржолмен 18,2 млн жолаушы тасымалданды, бұл былтырғыдан Читать далее...
25 декабря 2023
6497
Әлемде жыл сайын 60 миллионнан астам жеңіл автокөлік шығарылады, ал көліктердің жалпы өндірісі 85 миллионнан асады
Көлік шығаратын зауыттар әр елдерде 4 миллионнан астам адамды жұмыспен қамтамасыз етіп, ІЖӨ-нің 10%-ын құрайды Толық 2022 жылдың қорытындысы бойынша, Читать далее...
17 января 2024
6272
Қай азық-түлік қатты қымбаттады?
2023 жылғы желтоқсанның соңында ҚР-да азық-түлік бір айда 0,9%, бір жылда 8,5% қымбаттады. Өңірлер бойынша ай сайынғы динамикада азық-түлік ең Читать далее...
23 января 2024
6260
Әлемдік туризм пандемиядан кейін қалпына келеді. Қазақстан шетелдік туристерді қалай көбірек тарта алады?
Дүниежүзілік туристік ұйым әлемдік туризм биыл пандемияға дейінгі деңгейге қайта оралады деп болжайды. Экономиканың басқа секторларына қарағанда локдаун мен геосаяси Читать далее...
15 марта 2024
6225
Балық шаруашылығы стартабы: ҚР-дағы мемлекеттік қолдаудың арқасында бизнестің балық өсіруге деген қызығушылығы күрт артты
Қазақстандағы аквашаруашылық қоры бірнеше жылда 3,4 есе өсті Қазақстанда балық шаруашылығында өндірістік көрсеткіштердің белсенді өсуі байқалады. ҚР СЖРА Ұлттық статистика Читать далее...
11 января 2024
6210
Бидай мен меслин экспорты тоннамен 21% өсті, бірақ ақшалай 3%-дан аз көбейді
2023 жылдың қаңтар–қарашасында Қазақстан 1,7 млрд АҚШ долларына 6,7 млн тонна бидай мен меслин экспорттады. Өсім физикалық түрде 20,6%, ақшалай Читать далее...
26 января 2024
6175
Қазақстанда бір жылда такси қызметі 9% қымбаттады
ТМД елдері арасында ҚР-да такси ең қымбат 2023 жылдың қаңтар–желтоқсанында Қазақстанда такси қызметін ұсынатын компаниялардың табысы бір жылда 17% өсіп, Читать далее...
19 января 2024
6173
Кондитерлік өнімдер 12%, тоқаш және басқа да нан өнімдері 14% қымбаттады
Кей өңірлерде баға айтарлықтай өсті Қазақстандықтар үшін тәттілер өте маңызды. ҚР халқы мереке күндері сауда жасағанда немен бетпе-бет келді? 2023 Читать далее...
12 января 2024
6152
Қазақстан ұнды қай елдерге көбірек экспорттайды?
Елде ұн өндірісі 1% артты 2023 жылғы қаңтар–қазанда ҚР-да дәнді дақылдардан және олардың майда тартылған қоспаларынан 2,7 млн тонна ұн Читать далее...
29 декабря 2023
6140
ҚР-дағы электр энергиясы өндірісінің 6%-ға жуығы жаңартылатын энергия көздеріне тиесілі. Бұл әлі өте аз, бірақ бұрынғыдан жақсырақ
Былтыр жыл соңында ҚР-да электр энергиясын өндіру саласындағы негізгі капиталға салынған инвестиция 451,4 млрд теңгеге жетті, бұл бір жыл бұрынғыдан Читать далее...
29 января 2024
6134
ҚР-да темекі сатылымы бір жылда 69% көбейді
2023 жылғы қаңтар–желтоқсанда темекі өнімдері өндірісі 2022 жылғы сәйкес кезеңдегі 287,9 млрд теңгемен салыстырғанда құндық мәнде 283 млрд теңгені құрады. Читать далее...
30 января 2024
6114
Қазы бір жылда 5%, жая 3% қымбаттады. Жылқы еті өндірісі азайды
Биыл ақпанның соңында жылқы еті бір жылда 4,3% қымбаттады. Атап айтқанда, қазы 4,8%, жая 2,5% қымбаттаған. Жылқы еті ең көп Читать далее...
12 марта 2024
6112
Қарауға болады, бірақ ұстауға болмайды: неге Қазақстанда шетелдік аңшылық туризмі көрсеткіші төмендеп жатыр?
Соңғы бірнеше жылда Қазақстандағы аңшылық өнеркәсібінде алғаш рет өндірістік көрсеткіштердің өсуі байқалды. 2022 жылы саладағы өнімдер мен қызметтердің нақты көлем Читать далее...
18 января 2024
6107
Ақпан айының соңына қарай Қазақстан дамудың жаңа моделіне техникалық түрде көшеді
Әлихан Смайылов үкіметі «Ескі Қазақстанның» төтенше жағдайлар қызметі миссиясын орындады, Олжас Бектенов үкіметі «Жаңа Қазақстанның» даму циклін іске қоспақ. Бұрынғы Читать далее...
13 февраля 2024
6096
ҚР-да көп тұтынылатын алкоголь түрлерінің өндірісі биыл азайды
Биыл қаңтарда алкогольдің ең танымал түрлерінің өндірісі төмендеді. Мәселен, коньяк өндірісі былтырғы қаңтармен салыстырғанда 47,1%, 749,9 мың литрге дейін, сыра Читать далее...
18 марта 2024
6083