Қазақстанда ойын бизнесімен айналысатын компаниялардың саны үш есе қысқарды
25 июля 2023
22
![](https://energyprom.kz/wp-content/uploads/2023/07/nvidia_share_knwjllliza-min.png)
Олардың айналымы төмендеп кетті
Қазақстанда ойын бизнесінің жағдайы ерекше. Соңғы екі жылда спорттық бәс тігулерді қабылдайтын, жердегі немесе онлайн казиноларда құмар ойындарын ұйымдастыратын компаниялардың саны 93-тен 35-ке дейін қысқарды. Былтыр күрт төмендеу болды, Алматы облысының ойын аймағында 20 компания бірден жабылды.
ҚР СЖРА Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, қазір «қазақстандық Лас-Вегаста» ресми түрде тек 12 ойын кәсіпорны жұмыс істеп тұр. Қала құраушы кәсіпорындары казино мен букмекерлік кеңселер саналатын Қонаев қаласы үшін мұндай күрт құлдырау салық базасына, өңірдің инвестициялық тартымдылығына және еңбек нарығына қалай да әсер етеді.
Қазақстандағы ойын бизнесінің күрделі трансформациясы көптеген шектеулер онлайн қызметтер көлемінің күрт өсуіне әкеп соқтырған пандемия кезінде басталды. Содан кейін нарықтағы көшбасшылықты бәс қабылдайтын және онлайн ойындарды ұйымдастыратын букмекерлік кеңселер мен казино иелері алды. Дәл осылар көрсетілген қызмет көлемінің (салықтардың да) айтарлықтай өсуін көрсетті.
Сонымен қатар, бәс тігу нарығының өсуі де динамикаға оң әсер етті. Пандемияның екі жылында компаниялар айналымы 30 еседен астам ұлғайды. Нәтижесінде 2019–2021 жылдар аралығында ойын бизнесіндегі қызметтердің жалпы көлемі 13,6 млрд теңгеден 501,2 млрд теңгеге дейін өсті. Былтыр букмекерлік кеңселер бұл көрсеткішті 14,1% — 572,1 млрд теңгеге дейін сақтап, тіпті арттыра алды. Қызметтер көлемінің мұндай динамикасы нарыққа қатысушылар санының азаюымен бірге бизнестегі еңбек жағдайларының қатаңдағанын, сондай-ақ сәл кейінірек талқыланатын тағы бір үрдісті көрсетеді.
Биыл букмекерлік кеңселер мен казино иелері көрсеткен қызмет көлемінің мәліметтері тек бірінші тоқсандағысы ғана қолжетімді. Статистикаға сүйенсек, сала төмендей бастады: 2023 жылдың қаңтар–наурыз айларында бәс тігу кәсіпорындары 102,4 млрд теңгеге қызмет көрсетті, бұл 2022 жылдың алғашқы үш айымен салыстырғанда 26,6% аз.
Биыл екінші, үшінші және төртінші тоқсанында да саланың құлдырауы байқалуы мүмкін. Құзіретті орган — ҚР Мәдениет және спорт министрлігі (МСМ) — 2023 жылдың басынан бері бес компанияның ойын бизнесі саласындағы қызметке лицензиясын қайтарып алды. Тағы төрт букмекерлік кеңсеге қатысты сот болып жатыр.
Сонымен қатар, елде мәжілісмендердің букмекерлік кеңселер мен казиноларды жарнамалауға тыйым салу туралы ұсынысы қызу талқыланып жатыр, бұл нарық аудиториясының өсуін шектеуі мүмкін. Парламенттің төменгі палатасының бір топ депутаты ел премьер-министрінің атына жолдаған сауалында мұндай тыйым салуды ғана емес, қазақстандықтардың банк карталары мен POS-терминалдар арқылы бәс тігу мен онлайн ойындарды төлеу мүмкіндігін шектеуді де ұсынды. Respublica партиясының депутаттары 2022 жылы құмар ойынға беріліп кеткендер санының көбейгенін алға тартады.
ҚР МСМ баспасөз қызметінің мәліметінше, министрлік басшысы жарнамаға тыйым салу ұстанымын қолдайды. 13 шілдеде өткен жиында мәдениет және спорт министрі Асхат Оралов «қажет болған жағдайда букмекерлік кеңселер жарнамаларын тек спорттық шараларда, кеңсе ғимараттарында орналастыра алатындай заңнаманы күшейтеміз» деп атап өтті. Ойын бизнесін жарнамалайтын үлкен билбордтар мен баннерлер, Ораловтың айтуынша, келмеске кетуі керек.
Енді жоғарыда қандай тенденцияны еске түсіргенімізді түсіндірейік: онлайнға көшумен қатар, Қазақстанның ойын бизнесінде тағы бір ерекше және жағымсыз үрдіс пайда болды. Қазақстандағы бәс тігу нарығын шетелдік компаниялар белсенді түрде алып жатыр. Мәселен, сонау 2017 жылы бұл саладағы шетелдік меншік нысанындағы ұйымдардың үлесі 12,7%-ды құраса, былтыр жыл соңында ол 39,5%-ға дейін өскен. 2022 жылы қазақстандықтар резидент емес ұйымдарға көрсетілген қызметтердің жалпы сомасының 225,9 млрд теңгесін аударған. Мәселе мынада, қазақстандық компанияларға қарағанда, шетелдік компаниялар негізінен ҚР бақылауында емес. Осылайша, биліктің шарттарды қатайтуға деген ұмтылысы, бір жағынан, түсінікті, бірақ екінші жағынан, ол қазақстандықтарды шетелдік казинолар мен сектордағы басқа компанияларға бұдан да күштірек ауыстыруы мүмкін, олар бәрібір қазақстандық заңнама аясынан тыс қала береді, сонымен қатар, негізінен, Қазақстанның өзін «сұр» салаға, тіпті қылмыстық аймаққа да алып кетуі мүмкін.
Жоғарыда айтылғандай, ҚР-дағы ойын бизнесінің барлық түрлерінің ішінде ең көп үлесті әртүрлі онлайн құмар ойындар алады. Салада айналатын ақшаның жартысынан көбі сонда кетеді. 2022 жылы қазақстандықтар қызметтердің жалпы көлемінің шамамен 353,8 млрд теңгесін немесе 61,8%-ын онлайн бәс тігулерге, виртуалды букмекерлік кеңселер мен казиноларға жұмсаған.
Онлайн қызметтерді ұсынатын букмекерлік компаниялардың аясында жердегі казинолардың айналымы әлдеқайда аз көрінеді. Былтыр қазақстандықтар Қонаев пен Щучьедегі ойын үйлеріне бар болғаны 26,4 млрд теңге қалдырған.
Саладағы ірі ойыншылардың салық салымдарына қарағанда, 2022 жылы Қазақстанда букмекерлік кеңселер мен казино иелерінің төлемдері көлемі айтарлықтай өскен. Олардан қазынаға 125,3 млрд теңгеден астам табыс түсті, бұл 2021 жылмен салыстырғанда 59,3% артық. Бұл Energyprom.kz редакторлары өлшем принципі бойынша таңдаған 13 жетекші компанияның шегерімдерінің жалпы есептелген көрсеткіші. Олар төмендегі кестеде көрсетілген.
Елімізде салық төлемдері бойынша бірінші орынды былтыр бюджетке 59,1 млрд теңге төлеген Olimp.bet букмекерлік кеңсесі иеленді. Одан кейінгі орында 30,3 млрд теңге көрсеткішпен 1xBet.kz кеңсесі тұр. Үздік үштікке былтыр бюджетке 7,4 млрд теңге аударған Alpha-bet те кірді, алайда 2023 жылдың бірінші жартыжылдығында компанияның төлегені тіпті нөл. Салық шегерімдерінің көлеміне қарайтын болсақ, биыл бірінші жартыжылдықта Olimp.bet және 1xBet.kz сияқты ірі ойыншыларда да, «Адал Ойын» ЖШС (Tennisi бренді) және «Onlybet» ЖШС сияқты айналымы аз компанияларда да құлдырау байқалды.
Legalbet бәс тігу орталығының сайтында жарияланған «Гол+Пас» БК басшысы Николай Искендировтың айтуынша, Қазақстанда «пайда тұрғысынан әлемде ойын бизнесіне ең қатаң салық салынған». ҚР-дағы букмекерлік кеңсе 20 мың АҚШ доллары көлеміндегі бекітілген салықтан басқа, жыл сайынғы лицензиялық алымды, 20% табыс салығын және әрбір бәс тігуден пайданың 1,8%-ын төлеуі керек.
Танымал мақалалар
Барлығын көруТеміржолмен жолаушылар тасымалы да, жүк тасымалы да бір жылда 2% өсті
Бір жылдан аз уақытта сектордағы компаниялардың табысы 1,5 триллион теңге 2023 жылдың қаңтар–қарашасында теміржолмен 18,2 млн жолаушы тасымалданды, бұл былтырғыдан Читать далее...
25 декабря 2023
6497
Әлемде жыл сайын 60 миллионнан астам жеңіл автокөлік шығарылады, ал көліктердің жалпы өндірісі 85 миллионнан асады
Көлік шығаратын зауыттар әр елдерде 4 миллионнан астам адамды жұмыспен қамтамасыз етіп, ІЖӨ-нің 10%-ын құрайды Толық 2022 жылдың қорытындысы бойынша, Читать далее...
17 января 2024
6272
Қай азық-түлік қатты қымбаттады?
2023 жылғы желтоқсанның соңында ҚР-да азық-түлік бір айда 0,9%, бір жылда 8,5% қымбаттады. Өңірлер бойынша ай сайынғы динамикада азық-түлік ең Читать далее...
23 января 2024
6260
Әлемдік туризм пандемиядан кейін қалпына келеді. Қазақстан шетелдік туристерді қалай көбірек тарта алады?
Дүниежүзілік туристік ұйым әлемдік туризм биыл пандемияға дейінгі деңгейге қайта оралады деп болжайды. Экономиканың басқа секторларына қарағанда локдаун мен геосаяси Читать далее...
15 марта 2024
6225
Балық шаруашылығы стартабы: ҚР-дағы мемлекеттік қолдаудың арқасында бизнестің балық өсіруге деген қызығушылығы күрт артты
Қазақстандағы аквашаруашылық қоры бірнеше жылда 3,4 есе өсті Қазақстанда балық шаруашылығында өндірістік көрсеткіштердің белсенді өсуі байқалады. ҚР СЖРА Ұлттық статистика Читать далее...
11 января 2024
6210
Бидай мен меслин экспорты тоннамен 21% өсті, бірақ ақшалай 3%-дан аз көбейді
2023 жылдың қаңтар–қарашасында Қазақстан 1,7 млрд АҚШ долларына 6,7 млн тонна бидай мен меслин экспорттады. Өсім физикалық түрде 20,6%, ақшалай Читать далее...
26 января 2024
6175
Қазақстанда бір жылда такси қызметі 9% қымбаттады
ТМД елдері арасында ҚР-да такси ең қымбат 2023 жылдың қаңтар–желтоқсанында Қазақстанда такси қызметін ұсынатын компаниялардың табысы бір жылда 17% өсіп, Читать далее...
19 января 2024
6173
Кондитерлік өнімдер 12%, тоқаш және басқа да нан өнімдері 14% қымбаттады
Кей өңірлерде баға айтарлықтай өсті Қазақстандықтар үшін тәттілер өте маңызды. ҚР халқы мереке күндері сауда жасағанда немен бетпе-бет келді? 2023 Читать далее...
12 января 2024
6152
Қазақстан ұнды қай елдерге көбірек экспорттайды?
Елде ұн өндірісі 1% артты 2023 жылғы қаңтар–қазанда ҚР-да дәнді дақылдардан және олардың майда тартылған қоспаларынан 2,7 млн тонна ұн Читать далее...
29 декабря 2023
6140
ҚР-дағы электр энергиясы өндірісінің 6%-ға жуығы жаңартылатын энергия көздеріне тиесілі. Бұл әлі өте аз, бірақ бұрынғыдан жақсырақ
Былтыр жыл соңында ҚР-да электр энергиясын өндіру саласындағы негізгі капиталға салынған инвестиция 451,4 млрд теңгеге жетті, бұл бір жыл бұрынғыдан Читать далее...
29 января 2024
6134
ҚР-да темекі сатылымы бір жылда 69% көбейді
2023 жылғы қаңтар–желтоқсанда темекі өнімдері өндірісі 2022 жылғы сәйкес кезеңдегі 287,9 млрд теңгемен салыстырғанда құндық мәнде 283 млрд теңгені құрады. Читать далее...
30 января 2024
6114
Қазы бір жылда 5%, жая 3% қымбаттады. Жылқы еті өндірісі азайды
Биыл ақпанның соңында жылқы еті бір жылда 4,3% қымбаттады. Атап айтқанда, қазы 4,8%, жая 2,5% қымбаттаған. Жылқы еті ең көп Читать далее...
12 марта 2024
6112
Қарауға болады, бірақ ұстауға болмайды: неге Қазақстанда шетелдік аңшылық туризмі көрсеткіші төмендеп жатыр?
Соңғы бірнеше жылда Қазақстандағы аңшылық өнеркәсібінде алғаш рет өндірістік көрсеткіштердің өсуі байқалды. 2022 жылы саладағы өнімдер мен қызметтердің нақты көлем Читать далее...
18 января 2024
6107
Ақпан айының соңына қарай Қазақстан дамудың жаңа моделіне техникалық түрде көшеді
Әлихан Смайылов үкіметі «Ескі Қазақстанның» төтенше жағдайлар қызметі миссиясын орындады, Олжас Бектенов үкіметі «Жаңа Қазақстанның» даму циклін іске қоспақ. Бұрынғы Читать далее...
13 февраля 2024
6096
ҚР-да көп тұтынылатын алкоголь түрлерінің өндірісі биыл азайды
Биыл қаңтарда алкогольдің ең танымал түрлерінің өндірісі төмендеді. Мәселен, коньяк өндірісі былтырғы қаңтармен салыстырғанда 47,1%, 749,9 мың литрге дейін, сыра Читать далее...
18 марта 2024
6083