Алайда, бұл Орталық Азиядағы ең нашар көрсеткіш емес
1 августа 2022
18
Алайда, бұл Орталық Азиядағы ең нашар көрсеткіш емес
Ластанған ауа Қазақстанның ірі қалалары тұрғындарының денсаулығына елеулі қауіп төндіреді. Дүниежүзілік банктің 2022 жылғы зерттеуіне сәйкес, ауаның ластануы жылына 10 мыңнан астам мезгілсіз өлімнің себебі болып табылады.
Түтін тұман азаматтардың денсаулығын нашарлатып қана қоймайды, сонымен қатар мезгілсіз өлімнен, аурудан және өнімділіктің жоғалуынан экономикалық залал келтіреді. 2019 жылы ластанған ауа Қазақстан экономикасы үшін 10,5 млрд АҚШ долл. шығын әкелді. Бұдан бетер, бұл проблема бүкіл Орталық Азияға таралады, онда бес елдің бірде-бірінде ауа ДДСҰ қауіпсіздік стандарттарына сәйкес келмейді.
Aуаның сапасына ондағы PM2.5 майда дисперсті бөлшектерінің мөлшері әсер етеді, бұл ауаны ластағыш заттардың жану өнімі болып табылады, ол автомобильдердің пайдаланылған газдарында кездеседі, ағаш пен көмірді жағу кезінде, сондай-ақ орман өрттері кезінде бөлінеді.
ДДСҰ бұл бөлшектердің ауадағы концентрациясы бір текше метрге орташа есеппен 10 микрограммнан аспауын ұсынады. Алайда, Орталық Азия елдеріндегі ауаның ластануы бұл шектен едәуір асып түседі.
2021 жылы Тәжікстан Орталық Азияда ауаның ластану деңгейі бойынша бірінші орын алды. IQAir, ауа сапасын бақылаудың жаһандық платформасының рейтингіне сәйкес әлемде төртінші орын алады. Сол жылы Қырғызстан, Өзбекстан және Қазақстан ДДСҰ стандарттарынан тиісінше бес, төрт және үш есе асып түсті. Түрікменстанда ауа ең аз ластанды, онда бөлшектердің жылдық концентрациясы нормадан екі есе көп болды.
Тәжікстанның астанасы Душанбеде көмір жағу арқылы жылу өндіретін кем дегенде 24 кәсіпорын жұмыс істейді, деп жазады Cabar.Asia. Сонымен қатар, қала үстіндегі сұр және тымырсық «бұлтты» толтыратын 400-ден астам басқа өнеркәсіп орындары да көмірді пайдаланады. Тұрақты тұман түтіннің арқасында қала сұрықсыз көрінеді. Aстананы үнемі шаң-тозаң қылатын цемент зауытының жұмысы да осы сұрықсыздыққа өз үлесін қосуда.
2021 жылы бойы Душанбеде бірде-бір күнде AQI шкаласы бойынша «жақсы» ауа болған жоқ (екі күнгі деректер жоқ: 22 және 23 мамыр). Сонымен қатар, жыл ішінде ауа денсаулыққа «қауіп» төндірген төрт күн болды. Мұндай уақытта барлық адамдар ашық ауада кез келген нәрсемен шұғылданбауы керек, деп ұсынады АҚШ қоршаған ортаны қорғау агенттігі.
Душанбеде 2021 жылдың барлық күндерінің төрттен бір бөлігінде ауа «қанағаттанарлық» болды және ластанған ауаға сезімтал адамдарға ғана қауіп төндірді. Алайда, қалған уақытта — яғни жылына төрт күннің үш күнінде — ауа нашар болды, оның ластану деңгейі «сезімтал топтар үшін зиянды» деңгейден «қауіпті» деңгейге дейін өзгеріп отырды.
Орталық Азияның қалған елдері 2021 жылғы жаһандық рейтингте келесідей бөлінді:
• Қырғызстан — 7-інші орын;
• Өзбекстан — 12-інші орын;
• Қазақстан — 23-інші орын;
• Түркіменстан — 44-інші орын.
Бұл ретте 2020 жылмен салыстырғанда барлық елдердің көрсеткіштері нашарлады.
Ауа проблемасы жыл бойы туындаса да, күзде және қыста өзекті бола түседі. Бұл уақытта көмірмен жұмыс істейтін жылу жүйесінің қосылуына, сондай-ақ автомобильдердің пайдаланылған газдарына байланысты қалаларды түтін басады.
Айырмашылық Алматы мен Бішкекте айқын көрінеді. Қыста бұл қалалар аймақтағы ең жоғары AQI мәнін бөлісті — 142. Күн жылынған кезінде үзіліс болады, ал қараша айында тұман түтін «сезімтал топтар үшін зиянды» көрсеткішімен қайта басталады.
Алматы мен Бішкекте жазғы айлармен салыстырғанда қыста ауаның ластануында ең үлкен айырмашылық байқалады, жазда ауа тиісінше төрт және үш есе таза және жақсы болады. 2021 жылдың жылы маусымында ауа орта есеппен «жақсы» болды — AQI 50-ден аспады.
Ташкентте (Өзбекстан) және Душанбеде (Тәжікстан) концентрация қырғыз және қазақ динамикасынан өзгеше болды. Мұнда ауа жыл бойы нашар болды, ал қыста жазға қарағанда тек 17%-ға және 9%-ға нашарлады. Бұл шаңды дауылдар, өнеркәсіп орындары немесе жыл мезгіліне қарамастан ластағыш заттар шығаратын қоқыс өртеу зауыттары сияқты ластанудың қосымша көздеріне байланысты.
Ташкентте тек сәуір, мамыр және маусым айлары ғана өзгеше болды, осы айларда ауа келесі AQI мәндерімен қанағаттанарлық болды: сәйкесінше 93, 81 және 92. Душанбеде наурызда және сәуірде тиісінше 100 және 86 индекстерімен болды. Бірақ бұл көрсеткіштер 101-ге дейін жеткен кезде, ауа «сезімтал топтар үшін зиянды» болады.
Егер бір жылдағы AQI орташа мәнін қарастыратын болсақ, бес астананың ішінде Ташкент пен Душанбеде ауа «сезімтал топтар үшін зиянды» болды. Бұл белсенді балалар мен ересектер, сондай-ақ респираторлық ауруларға шалдыққан адамдар ашық ауада ұзақ уақыт жүруді үнемі шектеуі керек дегенді білдіреді.
Түркіменстан астанасы Ашхабадқа келетін болсақ, онда барлық бес мемлекет арасында АIQ деңгейі ең төмен болды: жылына орта есеппен 69. AQI шкаласы бойынша бұл көрсеткіш «қанағаттанарлық» болып саналады.
Танымал мақалалар
Барлығын көруТеміржолмен жолаушылар тасымалы да, жүк тасымалы да бір жылда 2% өсті
Бір жылдан аз уақытта сектордағы компаниялардың табысы 1,5 триллион теңге 2023 жылдың қаңтар–қарашасында теміржолмен 18,2 млн жолаушы тасымалданды, бұл былтырғыдан Читать далее...
25 декабря 2023
6497
Әлемде жыл сайын 60 миллионнан астам жеңіл автокөлік шығарылады, ал көліктердің жалпы өндірісі 85 миллионнан асады
Көлік шығаратын зауыттар әр елдерде 4 миллионнан астам адамды жұмыспен қамтамасыз етіп, ІЖӨ-нің 10%-ын құрайды Толық 2022 жылдың қорытындысы бойынша, Читать далее...
17 января 2024
6272
Қай азық-түлік қатты қымбаттады?
2023 жылғы желтоқсанның соңында ҚР-да азық-түлік бір айда 0,9%, бір жылда 8,5% қымбаттады. Өңірлер бойынша ай сайынғы динамикада азық-түлік ең Читать далее...
23 января 2024
6260
Әлемдік туризм пандемиядан кейін қалпына келеді. Қазақстан шетелдік туристерді қалай көбірек тарта алады?
Дүниежүзілік туристік ұйым әлемдік туризм биыл пандемияға дейінгі деңгейге қайта оралады деп болжайды. Экономиканың басқа секторларына қарағанда локдаун мен геосаяси Читать далее...
15 марта 2024
6225
Балық шаруашылығы стартабы: ҚР-дағы мемлекеттік қолдаудың арқасында бизнестің балық өсіруге деген қызығушылығы күрт артты
Қазақстандағы аквашаруашылық қоры бірнеше жылда 3,4 есе өсті Қазақстанда балық шаруашылығында өндірістік көрсеткіштердің белсенді өсуі байқалады. ҚР СЖРА Ұлттық статистика Читать далее...
11 января 2024
6210
Бидай мен меслин экспорты тоннамен 21% өсті, бірақ ақшалай 3%-дан аз көбейді
2023 жылдың қаңтар–қарашасында Қазақстан 1,7 млрд АҚШ долларына 6,7 млн тонна бидай мен меслин экспорттады. Өсім физикалық түрде 20,6%, ақшалай Читать далее...
26 января 2024
6175
Қазақстанда бір жылда такси қызметі 9% қымбаттады
ТМД елдері арасында ҚР-да такси ең қымбат 2023 жылдың қаңтар–желтоқсанында Қазақстанда такси қызметін ұсынатын компаниялардың табысы бір жылда 17% өсіп, Читать далее...
19 января 2024
6173
Кондитерлік өнімдер 12%, тоқаш және басқа да нан өнімдері 14% қымбаттады
Кей өңірлерде баға айтарлықтай өсті Қазақстандықтар үшін тәттілер өте маңызды. ҚР халқы мереке күндері сауда жасағанда немен бетпе-бет келді? 2023 Читать далее...
12 января 2024
6152
Қазақстан ұнды қай елдерге көбірек экспорттайды?
Елде ұн өндірісі 1% артты 2023 жылғы қаңтар–қазанда ҚР-да дәнді дақылдардан және олардың майда тартылған қоспаларынан 2,7 млн тонна ұн Читать далее...
29 декабря 2023
6140
ҚР-дағы электр энергиясы өндірісінің 6%-ға жуығы жаңартылатын энергия көздеріне тиесілі. Бұл әлі өте аз, бірақ бұрынғыдан жақсырақ
Былтыр жыл соңында ҚР-да электр энергиясын өндіру саласындағы негізгі капиталға салынған инвестиция 451,4 млрд теңгеге жетті, бұл бір жыл бұрынғыдан Читать далее...
29 января 2024
6134
ҚР-да темекі сатылымы бір жылда 69% көбейді
2023 жылғы қаңтар–желтоқсанда темекі өнімдері өндірісі 2022 жылғы сәйкес кезеңдегі 287,9 млрд теңгемен салыстырғанда құндық мәнде 283 млрд теңгені құрады. Читать далее...
30 января 2024
6114
Қазы бір жылда 5%, жая 3% қымбаттады. Жылқы еті өндірісі азайды
Биыл ақпанның соңында жылқы еті бір жылда 4,3% қымбаттады. Атап айтқанда, қазы 4,8%, жая 2,5% қымбаттаған. Жылқы еті ең көп Читать далее...
12 марта 2024
6112
Қарауға болады, бірақ ұстауға болмайды: неге Қазақстанда шетелдік аңшылық туризмі көрсеткіші төмендеп жатыр?
Соңғы бірнеше жылда Қазақстандағы аңшылық өнеркәсібінде алғаш рет өндірістік көрсеткіштердің өсуі байқалды. 2022 жылы саладағы өнімдер мен қызметтердің нақты көлем Читать далее...
18 января 2024
6107
Ақпан айының соңына қарай Қазақстан дамудың жаңа моделіне техникалық түрде көшеді
Әлихан Смайылов үкіметі «Ескі Қазақстанның» төтенше жағдайлар қызметі миссиясын орындады, Олжас Бектенов үкіметі «Жаңа Қазақстанның» даму циклін іске қоспақ. Бұрынғы Читать далее...
13 февраля 2024
6096
ҚР-да көп тұтынылатын алкоголь түрлерінің өндірісі биыл азайды
Биыл қаңтарда алкогольдің ең танымал түрлерінің өндірісі төмендеді. Мәселен, коньяк өндірісі былтырғы қаңтармен салыстырғанда 47,1%, 749,9 мың литрге дейін, сыра Читать далее...
18 марта 2024
6083