Қазақстандағы тұрмыстық химия өндірушілері ішкі нарықта жеңілді, бірақ басқа елдерді жаулап ала бастады
2 августа 2023
59
![](https://energyprom.kz/wp-content/uploads/2023/08/excel_p9lotqd4ck-min.png)
Өндірілген жуғыш заттардың жартысынан астамы экспортқа шығарылады
Қазақстандағы жуғыш заттар, тазалау құралдары және жеке тауарлар нарығы бір жыл ішінде 4 есе өсіп, ақшалай есептегенде 563 млн АҚШ долларынан асты. Бұл деректер тек өткен жылы елге импортталған импорттық өнімдерге қатысты. Мұнда отандық тұрмыстық химия зауыттарының тауарын өткізу көлемін қоссақ, жалпы сома артады, бірақ көп емес. Себебі қазақстандық кәсіпорындардың ішкі нарықтағы үлесі өте аз.
Отандық тауар өндірушілердің рөлін ҚР СЖРА Ұлттық статистика бюросының ресурстар мен пайдалану баланстарынан көруге болады. Мәселен, биыл қаңтар–мамырда кеңейтілген алты тауар тобының төртеуі бойынша ішкі нарықтағы сатудағы шетелдік жеткізушілердің үлесі 98%-дан 100%-ға дейін ауытқиды. Тіс пастасы, әр түрлі тазалау және жуғыш заттар, сусабындар, шашқа арналған косметика сатуда импорт басым болды.
Қырынуға арналған өнімдер, ваннаға арналған композициялар, дезодоранттар санатындағы қазақстандық өндірушілер үлесі 45,7%. Отандық сабын жасаушылар да осындай көрсеткіштермен мақтана алар еді: елімізде сатылған 20,3 мың тонна түрлі сабынның 10,7 мың тоннасын толығымен Қазақстанда дайындауға болады. Алайда, бұл көлемнің жартысы ғана, яғни 5,3 мың тоннасы қазақстандық дүкендердің сөрелеріне түссе, қалғанын сабын жасаушылар шетелге экспорттаған. Нәтижесінде сабын және бетке жағатын белсенді заттар санатындағы қазақстандық тауарлардың үлесі 26,4%-ды құрады.
Өнімнің экспорты байқалатын екі санатта өндірістің азды-көпті байқалатын көлемі байқалды. Көшбасшылар — сабын өнімдері тобы: 2022 жылы қазақстандық кәсіпорындар 17,5 мың тонна сұйық және қатты сабын шығарды. 2023 жылдың бес айында 10,7 мың тонна осындай өнім өндіріліп, былтырғы қаңтар–мамырмен салыстырғанда өндіріс өсімі 75,3% болды.
Қаңтар–мамырда жуғыш заттар өндірісі шамамен 65% өсті. Осы кезеңде өндірушілер 7,9 мың тонна түрлі гельдер, кір жууға арналған кондиционерлер және осыған ұқсас тазартқыш құралдарды шығарғаны туралы хабарлады. Алдыңғы бес жылда бұл тауаша жақсы дамып, жыл сайын 15%–38% қосты. Тек 2022 жылды ерекше деп атауға болады, өсім бұл кезде 1%-ға жетпеді. Бұл санаттағы жалпы жылдық өнім былтыр 12,9 мың тоннаны құрады.
Сондай-ақ қырыну өнімдері, дезодоранттар, әртүрлі парфюмерия және косметика санатындағы елеулі меншікті өндіріс туралы айтуға болады. Былтыр 5,4 мың тонна осындай өнім өндірілсе, республика бойынша 11,5 мың тонна осындай өнім сатылды. Саланың басқа санаттарына келетін болсақ, олардың өндіріс көлемі салыстырмалы түрде аз болды, тіпті 1 мың тоннаға да жетпеді.
Жуғыш заттарды, тазалағыш заттарды және жеке бұйымдарды өндіру, химия өнеркәсібінің қосалқы салаларының бірі ретінде бизнес үшін аса тартымды емес: сектор қалыптасқан брендтермен жоғары бәсекеге қабілетті, ал бастауыш кәсіп инвестициялық шығындарды талап етеді. Мысалы, «KazIndustry Қазақстандық индустрия және экспорт орталығы» АҚ мамандары жуғыш заттар өндірісін құру құнын 1–1,5 млн АҚШ долларына бағалап отыр. Бұл секторда стартаптар мен жаңа өршіл жобалардың нарыққа шықпауының бір себебі.
Сонымен қатар, нарықта жылдар бойы қалыптасқан дистрибуцияда қиындықтар бар. Қазақстандық жеткізушілердің өз өнімдерімен ҚР-ның ірі сауда желілеріне еркін енуі әрқашан мүмкін бола бермейді. Бұл туралы өндірушілердің өзі айтады. Сондықтан ірі қазақстандық компаниялар өңірлерде филиалдық желілер құрып, облыс орталықтарында өкілдіктерін ашуда. Бұл сонымен қатар қосымша ресурстарды, атап айтқанда қаржылық және адами ресурстарды талап етеді.
Жергілікті нарықта жұмыс істеу қиындықтары сабын бизнесін экспортқа және сатудың жаңа мүмкіндіктерін іздеуге итермелейтін факторлардың бірі. Мұндай ақпаратты ірі компаниялардың басшылары БАҚ-та таратқан. Мысалы, «Аврора» холдингі «үй» нарығында сатылым басталғаннан кейін біраз уақыттан кейін Ресейде бес филиалын ашты. Дамудың басында қазақстандық Goldman&Young компаниясы Қырғызстанға өнім экспорттай бастады, ал «Адал плэнт» компаниясы Қытай нарығына шығуға көп уақыт жұмсады.
Өндіріс пен сыртқы сауданың салыстырмалы деректері 17,5 мың тонна көлемінде сабын өндірісімен Қазақстан 10,6 мың тонна экспорттағанын көрсетеді. Бұл 60,8%. Экспорттың мұндай үлкен үлесі соңғы жылдары шамалы ғана өзгерді. Қазақстандық сабын өндірушілердің өнімдерін негізгі сатып алушылар Өзбекстан (48,7% үлес) және Тәжікстан (38,7%).
Сектордағы жоғары импорттық тәуелділік бағадан да көрінеді: өнім бағасының өсуі инфляцияның орташа көрсеткіштерінен әлдеқашан асып кетті. Мысалы, биыл маусымда ҚР-да жуғыш және тазалау құралдары 36,2%, жеке пайдалану заттары 24,6% қымбаттады. Бұл ретте азық-түлік емес тауарлар бағасының жалпы жылдық өсімі 15,8% шегінде, ал инфляцияның орташа деңгейі 14,6% болды.
Дегенмен, биыл жыл басындағы сектордағы өнімдердің баға белгілерінің қалай өзгергенімен салыстырғанда бағаның жазғы көтерілу деңгейі төмен деуге болады. Қаңтар–наурызда статистика тазалыққа арналған тауарлар құнының 51,5%–53,9%, жеке пайдалануға арналған бұйымдардың 40% қымбаттағанын тіркеді. Бағаның ең жоғары өсуі кір сабын (90,3%) және дәретхана сабынында (53,8%) байқалды.
Танымал мақалалар
Барлығын көруТеміржолмен жолаушылар тасымалы да, жүк тасымалы да бір жылда 2% өсті
Бір жылдан аз уақытта сектордағы компаниялардың табысы 1,5 триллион теңге 2023 жылдың қаңтар–қарашасында теміржолмен 18,2 млн жолаушы тасымалданды, бұл былтырғыдан Читать далее...
25 декабря 2023
6497
Әлемде жыл сайын 60 миллионнан астам жеңіл автокөлік шығарылады, ал көліктердің жалпы өндірісі 85 миллионнан асады
Көлік шығаратын зауыттар әр елдерде 4 миллионнан астам адамды жұмыспен қамтамасыз етіп, ІЖӨ-нің 10%-ын құрайды Толық 2022 жылдың қорытындысы бойынша, Читать далее...
17 января 2024
6272
Қай азық-түлік қатты қымбаттады?
2023 жылғы желтоқсанның соңында ҚР-да азық-түлік бір айда 0,9%, бір жылда 8,5% қымбаттады. Өңірлер бойынша ай сайынғы динамикада азық-түлік ең Читать далее...
23 января 2024
6260
Әлемдік туризм пандемиядан кейін қалпына келеді. Қазақстан шетелдік туристерді қалай көбірек тарта алады?
Дүниежүзілік туристік ұйым әлемдік туризм биыл пандемияға дейінгі деңгейге қайта оралады деп болжайды. Экономиканың басқа секторларына қарағанда локдаун мен геосаяси Читать далее...
15 марта 2024
6225
Балық шаруашылығы стартабы: ҚР-дағы мемлекеттік қолдаудың арқасында бизнестің балық өсіруге деген қызығушылығы күрт артты
Қазақстандағы аквашаруашылық қоры бірнеше жылда 3,4 есе өсті Қазақстанда балық шаруашылығында өндірістік көрсеткіштердің белсенді өсуі байқалады. ҚР СЖРА Ұлттық статистика Читать далее...
11 января 2024
6210
Бидай мен меслин экспорты тоннамен 21% өсті, бірақ ақшалай 3%-дан аз көбейді
2023 жылдың қаңтар–қарашасында Қазақстан 1,7 млрд АҚШ долларына 6,7 млн тонна бидай мен меслин экспорттады. Өсім физикалық түрде 20,6%, ақшалай Читать далее...
26 января 2024
6175
Қазақстанда бір жылда такси қызметі 9% қымбаттады
ТМД елдері арасында ҚР-да такси ең қымбат 2023 жылдың қаңтар–желтоқсанында Қазақстанда такси қызметін ұсынатын компаниялардың табысы бір жылда 17% өсіп, Читать далее...
19 января 2024
6173
Кондитерлік өнімдер 12%, тоқаш және басқа да нан өнімдері 14% қымбаттады
Кей өңірлерде баға айтарлықтай өсті Қазақстандықтар үшін тәттілер өте маңызды. ҚР халқы мереке күндері сауда жасағанда немен бетпе-бет келді? 2023 Читать далее...
12 января 2024
6152
Қазақстан ұнды қай елдерге көбірек экспорттайды?
Елде ұн өндірісі 1% артты 2023 жылғы қаңтар–қазанда ҚР-да дәнді дақылдардан және олардың майда тартылған қоспаларынан 2,7 млн тонна ұн Читать далее...
29 декабря 2023
6140
ҚР-дағы электр энергиясы өндірісінің 6%-ға жуығы жаңартылатын энергия көздеріне тиесілі. Бұл әлі өте аз, бірақ бұрынғыдан жақсырақ
Былтыр жыл соңында ҚР-да электр энергиясын өндіру саласындағы негізгі капиталға салынған инвестиция 451,4 млрд теңгеге жетті, бұл бір жыл бұрынғыдан Читать далее...
29 января 2024
6134
ҚР-да темекі сатылымы бір жылда 69% көбейді
2023 жылғы қаңтар–желтоқсанда темекі өнімдері өндірісі 2022 жылғы сәйкес кезеңдегі 287,9 млрд теңгемен салыстырғанда құндық мәнде 283 млрд теңгені құрады. Читать далее...
30 января 2024
6114
Қазы бір жылда 5%, жая 3% қымбаттады. Жылқы еті өндірісі азайды
Биыл ақпанның соңында жылқы еті бір жылда 4,3% қымбаттады. Атап айтқанда, қазы 4,8%, жая 2,5% қымбаттаған. Жылқы еті ең көп Читать далее...
12 марта 2024
6112
Қарауға болады, бірақ ұстауға болмайды: неге Қазақстанда шетелдік аңшылық туризмі көрсеткіші төмендеп жатыр?
Соңғы бірнеше жылда Қазақстандағы аңшылық өнеркәсібінде алғаш рет өндірістік көрсеткіштердің өсуі байқалды. 2022 жылы саладағы өнімдер мен қызметтердің нақты көлем Читать далее...
18 января 2024
6107
Ақпан айының соңына қарай Қазақстан дамудың жаңа моделіне техникалық түрде көшеді
Әлихан Смайылов үкіметі «Ескі Қазақстанның» төтенше жағдайлар қызметі миссиясын орындады, Олжас Бектенов үкіметі «Жаңа Қазақстанның» даму циклін іске қоспақ. Бұрынғы Читать далее...
13 февраля 2024
6096
ҚР-да көп тұтынылатын алкоголь түрлерінің өндірісі биыл азайды
Биыл қаңтарда алкогольдің ең танымал түрлерінің өндірісі төмендеді. Мәселен, коньяк өндірісі былтырғы қаңтармен салыстырғанда 47,1%, 749,9 мың литрге дейін, сыра Читать далее...
18 марта 2024
6083