Өнеркәсіп алпауыттары металл рудалары өндірісі мен металлургия сияқты негізгі салаларда әйелдердің үлесін арттыруды мақсат етеді
7 марта 2023
32
Өнеркәсіп алпауыттары металл рудалары өндірісі мен металлургия сияқты негізгі салаларда әйелдердің үлесін арттыруды мақсат етеді
ҚР-дағы еңбек қызметінің ең жоғары ақы төленетін, елеулі және беделді салаларының бірі тау-кен өнеркәсібі. Дәстүрлі түрде, әйелдерге бірқатар кәсіптерді ондаған жылдар бойы шектеген даулы заңға байланысты бұл сала да қазақстандық әйелдер үшін қолжетімсіз, іс жүзінде жабық болып келді. Мәселен, егер ҚР-да жалпы жалақы қорында әйелдер үлесі бірден 52% болса, өндірісте — 19%-дан аз.
Бір қызығы, бүкіл тау-кен секторы бойынша ең жақсы көрсеткіштер металл рудасы өндірісінде тіркелді: мұнда әйелдердің үлесі барлық сала қызметкерлерінің шамамен 22%-ын құрайды. Сонымен қатар, сегменттегі әйелдер саны 2022 жылы 18,2 мыңнан астам болды — бұл жалпы тау-кен саласында жұмыс істейтін әйелдердің жартысы.
ҚР тау-кен металлургия кешені Қазақстандағы басқа шартты түрде «ерлердің жұмысы» саналатын салалардың аясында дәстүрлі түрде оң динамикасымен ерекшеленеді. Мәселен, 2022 жылы металлургия өнеркәсібіндегі қызметкерлердің жалпы санындағы әйелдердің үлесі, жедел деректерге сәйкес, 26% дерлік болды, бұл ТМК қатысты өндіруші сектор сегменттерінен де жоғары. Ашық дереккөздерде кейінірек шығатын нақтыланған деректер бұдан да жоғары көрсеткішті көрсетуі мүмкін. Салыстыру үшін: мұнай-газ өндірісі және көмір өндірісі саласында әйелдердің үлесі сәйкесінше небәрі 17% және 20% ғана, ал оларды өңдеудегі үлесі 21%-ды құрайды. Бірақ қазіргі тау-кен өнеркәсібі өткен ғасырлардағы «қолмен» өндіру емес, бұл қызметкерлерден физикалық емес, зияткерлік дағдыларды, физика, компьютерлік технологиялар саласындағы білімін, «ақылды» жабдықтарды басқару талапетіледі. Бұл жағынан қазақстандық әйелдер ешқашан ерлерден кем түспеген.
ҚР тау-кен металлургия кешенінің жетекші компаниялары әйелдер мәселесін қоғамдық талқыға жүйелі түрде көтеріп келе жатқанын көрсетеді. Мысалы, Astana Mining & Metallurgy (AMM) конгрессі аясында өткізілетін жыл сайынғы «Алтын Гефест» тау-кен металлургия өнеркәсібінің ұлттық байқауында екі жылдан бері «ТМК-дегі әйелдер» номинациясы бар. Шараның бас серіктесі — ERG (Еуразиялық Топ). Айтпақшы, ERG-де гендерлік теңдік ESG (Environmental, Social, and Corporate Governance) қағидаттарына сәйкес тұрақты дамудың корпоративтік стратегиясының бір бөлігі саналады.
Атап айтқанда, ERG-де 16,2 мың әйел жұмыс істейді, бұл топ қызметкерлерінің 26,2%-ын құрайды, яғни Қазақстандағы орташа салалық көрсеткіштен жоғары және McKinsey & Company 2021 жылы 8%–17% деңгейінде бағалаған әлемдік тау-кен өнеркәсібінің орташа көрсеткішінен жоғары. Оның 38%-ы басшылар, мамандар мен қызметкерлер, 62%-ы жұмысшылар. Топ деңгейдегі қызметтің негізгі көрсеткіштері жетекші лауазымдардағы әйелдер үлесімен өлшенеді. ERG-де жұмыс істейтін әйелдердің 38%-ы жоғары, 42%-ы техникалық және кәсіптік, 20%-ы орта білімді.
Топ өзі жұмыс істейтін барлық аймақтарында бірдей принциптерді ұстанады. Бразилиялық ERG BAMIN жобасы осы сектордағы гендерлік инклюзивтілікті жан-жақты ілгерілетуге (оқыту, жұмысқа орналастыру және т. б.) бағытталған «Бразилия тау-кен өнеркәсібіндегі әйелдер» бастамасына белсенді қатысады. Компанияның Конго Демократиялық Республикасындағы Metalkol RTR кәсіпорны жартысы әйелдерден құралған жергілікті тұрғындардан жиналған шәкірттер үшін пилоттық өндірістік оқыту бағдарламасын жүзеге асырып жатыр.
Теңдік пен алуандық ҚР тау-кен металлургия кешенінің мыс алыбы KAZ Minerals тобының да тұрақты даму қағидаттарының бір бөлігі. Компания ресми деңгейде жынысына (сонымен қатар жасына, нәсіліне, ұлтына, этникалық шығу тегіне, отбасылық жағдайына, дініне, тіліне, саяси көзқарасына, жыныстық бағдарына, жүктілігіне, әйелдер мен ерлердің балалы болу-болмауына немесе мүмкіндігі шектеулі болу-болмауына) байланысты кемсіту жағдайларын жою үшін барлық қажетті құралдарды әзірледі. Кемсітушілік немесе алымсақтық туралы кез келген хабарламалар тексеріледі.
KAZ Minerals қызметкерлері арасында әйелдердің үлесі 21%, ал жоғары басшылық деңгейінде әйелдер 26%-ды құрайды. Топ барлық деңгейдегі әйел қызметкерлердің үлесін ұлғайту бойынша жұмыс жүргізеді және аналарға да, әкелерге де бала күтіміне байланысты үш жылға дейінгі демалысты қамтамасыз етеді, сондай-ақ осындай демалыстан оралған жұмысшыларды біліктілігін арттыру курстарын ұйымдастырады.
Сонымен қатар, KAZ Minerals тау-кен өнеркәсібінде әйелдерді жұмысқа орналастыруға шектеулерді алып тастау бойынша ұзақ мерзімді науқанды басынан бастап белсенді түрде қолдады және 2021 жылғы 12 қазанда ҚР Еңбек кодексіне тиісті түзетулер енгізілді. Әйелдерге қатысты кемсітушілікті жою жөніндегі бұл шара 2021 жылғы 11 маусымда бекітілген Адам құқықтары саласындағы басымдылық іс-шаралар жоспарының бөлігі болды. Кемсітушілік шектеулер жойылғаннан кейін топ жұмыс істейтін аймақтардағы әйелдерге бірден KAZ Minerals-та оқуға және жұмысқа орналасуға мүмкіндік берілді.
Әрине, ТМК-да, жалпы Қазақстанда әлі де шешімін таппаған мәселелер көп. Ішінара олар заңдарға қатысты көптеген жылдар бойы проблемалардан туындаса, ішінара олар жалпы және әлемнің кез келген жеріндегі сияқты гендерлік теңсіздіктің құрамдас бөлігі.
Айталық, біз ҚР тау-кен металлургия кешенінің ел экономикасындағы орасан зор рөлі туралы бірнеше рет жазған болатынбыз және металл рудасын өндіру және металлургия секторындағы жалақы республиканың өнеркәсіп саласындағымен салыстырғанда Қазақстан бойынша орташа деңгейден әлдеқайда жоғары екенін атап өттік. Шынында да, 2022 жылы жедел деректер бойынша ҚР-да атаулы орташа айлық жалақы 308 мың теңгені, еліміздің өнеркәсіп саласында — 416,2 мың теңгені, металл рудасы өндірісінде — 479,1 мың теңгені, ал металлургияда — 467,5 мың теңге. 2021 жылы (мұнда нақтыланған мәліметтер) көрсеткіштер мынандай болды: республика бойынша орта есеппен — 250,3 мың теңге, өнеркәсіпте — 327,1 мың теңге, металл рудасы өндірісіндее — 357,2 мың теңге, металлургияда — 370,9 мың теңге.
Сонымен қатар, дәл осы 2021 жылы металл кенін өндіру сегментіндегі әйелдер орта есеппен 293,3 мың теңге, ал ерлер 373,9 мың теңге алған. Металлургияда әйелдердің жалақысы орта есеппен 304,8 мың теңгені, ерлердің жалақысы 391,9 мың теңгені құрады. Яғни, ҚР тау-кен металлургия кешенінде әйелдер республикадағы орташа деңгейден айтарлықтай көп алатынына қарамастан (2021 жылы — ерлерде 281,2 мың теңгенің орнына бар болғаны 220,2 мың теңге), гендерлік жалақы алшақтығы сақталуда. ESG шеңберінде жұмыс істейтін сектордағы ең ірі компаниялар бұл жағдайға жол бермеуге жұмыс істейді.
Қазақстанның әлі де алға ұмтылуы керек. Айталық, 2022 жылы Дүниежүзілік экономикалық форумның мәліметі бойынша, гендерлік теңдік бойынша елдер рейтингінде біздің республика 146 қатысушы елдің ішінде небәрі 65-орынға тұрақтады. Дегенмен, ҚР үшін бұл ұзақ уақыт бойы төмен сырғығаннан кейінгі қайта өрлеу: 2021 жылы республика 156 қатысушы елдің арасында 80-орынға ғана ие болды.
Еске салайық, гендерлік теңдік мәселесі БҰҰ Тұрақты даму мақсаттарының бірі (ТДМ № 5), және Қазақстан халықаралық деңгейде қабылдаған міндеттемелері аясында осы мақсатқа жетуге ұмтылуы керек.
Танымал мақалалар
Барлығын көруТеміржолмен жолаушылар тасымалы да, жүк тасымалы да бір жылда 2% өсті
Бір жылдан аз уақытта сектордағы компаниялардың табысы 1,5 триллион теңге 2023 жылдың қаңтар–қарашасында теміржолмен 18,2 млн жолаушы тасымалданды, бұл былтырғыдан Читать далее...
25 декабря 2023
6497
Әлемде жыл сайын 60 миллионнан астам жеңіл автокөлік шығарылады, ал көліктердің жалпы өндірісі 85 миллионнан асады
Көлік шығаратын зауыттар әр елдерде 4 миллионнан астам адамды жұмыспен қамтамасыз етіп, ІЖӨ-нің 10%-ын құрайды Толық 2022 жылдың қорытындысы бойынша, Читать далее...
17 января 2024
6272
Қай азық-түлік қатты қымбаттады?
2023 жылғы желтоқсанның соңында ҚР-да азық-түлік бір айда 0,9%, бір жылда 8,5% қымбаттады. Өңірлер бойынша ай сайынғы динамикада азық-түлік ең Читать далее...
23 января 2024
6260
Әлемдік туризм пандемиядан кейін қалпына келеді. Қазақстан шетелдік туристерді қалай көбірек тарта алады?
Дүниежүзілік туристік ұйым әлемдік туризм биыл пандемияға дейінгі деңгейге қайта оралады деп болжайды. Экономиканың басқа секторларына қарағанда локдаун мен геосаяси Читать далее...
15 марта 2024
6225
Балық шаруашылығы стартабы: ҚР-дағы мемлекеттік қолдаудың арқасында бизнестің балық өсіруге деген қызығушылығы күрт артты
Қазақстандағы аквашаруашылық қоры бірнеше жылда 3,4 есе өсті Қазақстанда балық шаруашылығында өндірістік көрсеткіштердің белсенді өсуі байқалады. ҚР СЖРА Ұлттық статистика Читать далее...
11 января 2024
6210
Бидай мен меслин экспорты тоннамен 21% өсті, бірақ ақшалай 3%-дан аз көбейді
2023 жылдың қаңтар–қарашасында Қазақстан 1,7 млрд АҚШ долларына 6,7 млн тонна бидай мен меслин экспорттады. Өсім физикалық түрде 20,6%, ақшалай Читать далее...
26 января 2024
6175
Қазақстанда бір жылда такси қызметі 9% қымбаттады
ТМД елдері арасында ҚР-да такси ең қымбат 2023 жылдың қаңтар–желтоқсанында Қазақстанда такси қызметін ұсынатын компаниялардың табысы бір жылда 17% өсіп, Читать далее...
19 января 2024
6173
Кондитерлік өнімдер 12%, тоқаш және басқа да нан өнімдері 14% қымбаттады
Кей өңірлерде баға айтарлықтай өсті Қазақстандықтар үшін тәттілер өте маңызды. ҚР халқы мереке күндері сауда жасағанда немен бетпе-бет келді? 2023 Читать далее...
12 января 2024
6152
Қазақстан ұнды қай елдерге көбірек экспорттайды?
Елде ұн өндірісі 1% артты 2023 жылғы қаңтар–қазанда ҚР-да дәнді дақылдардан және олардың майда тартылған қоспаларынан 2,7 млн тонна ұн Читать далее...
29 декабря 2023
6140
ҚР-дағы электр энергиясы өндірісінің 6%-ға жуығы жаңартылатын энергия көздеріне тиесілі. Бұл әлі өте аз, бірақ бұрынғыдан жақсырақ
Былтыр жыл соңында ҚР-да электр энергиясын өндіру саласындағы негізгі капиталға салынған инвестиция 451,4 млрд теңгеге жетті, бұл бір жыл бұрынғыдан Читать далее...
29 января 2024
6134
ҚР-да темекі сатылымы бір жылда 69% көбейді
2023 жылғы қаңтар–желтоқсанда темекі өнімдері өндірісі 2022 жылғы сәйкес кезеңдегі 287,9 млрд теңгемен салыстырғанда құндық мәнде 283 млрд теңгені құрады. Читать далее...
30 января 2024
6114
Қазы бір жылда 5%, жая 3% қымбаттады. Жылқы еті өндірісі азайды
Биыл ақпанның соңында жылқы еті бір жылда 4,3% қымбаттады. Атап айтқанда, қазы 4,8%, жая 2,5% қымбаттаған. Жылқы еті ең көп Читать далее...
12 марта 2024
6112
Қарауға болады, бірақ ұстауға болмайды: неге Қазақстанда шетелдік аңшылық туризмі көрсеткіші төмендеп жатыр?
Соңғы бірнеше жылда Қазақстандағы аңшылық өнеркәсібінде алғаш рет өндірістік көрсеткіштердің өсуі байқалды. 2022 жылы саладағы өнімдер мен қызметтердің нақты көлем Читать далее...
18 января 2024
6107
Ақпан айының соңына қарай Қазақстан дамудың жаңа моделіне техникалық түрде көшеді
Әлихан Смайылов үкіметі «Ескі Қазақстанның» төтенше жағдайлар қызметі миссиясын орындады, Олжас Бектенов үкіметі «Жаңа Қазақстанның» даму циклін іске қоспақ. Бұрынғы Читать далее...
13 февраля 2024
6096
ҚР-да көп тұтынылатын алкоголь түрлерінің өндірісі биыл азайды
Биыл қаңтарда алкогольдің ең танымал түрлерінің өндірісі төмендеді. Мәселен, коньяк өндірісі былтырғы қаңтармен салыстырғанда 47,1%, 749,9 мың литрге дейін, сыра Читать далее...
18 марта 2024
6083