Сұраныстың артуынан балық шаруашылығы дамып, импорт өсуде
5 апреля 2023
20
Сұраныстың артуынан балық шаруашылығы дамып, импорт өсуде
Қазақстандағы балық нарығы бес жылда бір жарым есе өсті. 2022 жылы еліміздің ішкі нарығында 83,8 мың тонна балық, шаянтәрізділер және моллюскалар сатылды. Салыстыру үшін: 2017 жылы бұл көрсеткіш әлдеқайда төмен болды: небәрі 58,3 мың тонна.
Соңғы бес жылдағы нарық көлемі әрқилы құбылды. 2017–2019 жылдары қазақстандықтар шамамен жыл сайын бірдей 50 мың тоннадан сәл астам балық сатып алды. Пандемияның бірінші жылында көрсеткіш екі еседен артық өсіп, 112 мың тоннаны құрады. Келесі екі жылда бұл көрсеткіштер тағы төмендеп, 80 мың тоннадан астам болды.
Осы жылдар ішінде нарық тек халық саны өзгергендіктен ғана емес, сонымен бірге жан басына шаққандағы тұтыну көлемінің артуы есебінен де өсті. ҚР Ұлттық статистика бюросының іріктемелік зерттеулерінің нәтижелеріне сүйенсек, соңғы бір жылда әрбір қазақстандық орта есеппен 14,1 килодан астам балық пен теңіз өнімдерін тұтынған. Бұл бес жыл бұрынғы көрсеткіштен 31,9% артық — ол кезде орташа тұтыну көрсеткіші жылына бір адамға 10,7 кило болды.
Айтпақшы, бесжылдықтағы жылдық тұтынудың максималды көлемі пандемияның бірінші жылында тіркелді: жылына жан басына шаққанда 15,1 кило.
2020 жылдың ең жоғары көрсеткішінің өзі де бір адамға 20,5 кило болатын әлемдік орташа көрсеткішке жетпейді. Былтыр БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (FАО) дүниежүзілік балық шаруашылығы мен су шаруашылығы жағдайы туралы есебін жариялады. Онда соңғы жылдары дүние жүзінде балық тұтыну өскені айтылған. Бірақ өсу қарқыны әр елде әртүрлі болды. Олар су нысандарына жақындығына, бағалар мен кірістердің айырмашылығына, әртүрлі тамақтану дәстүрлеріне және тұтынушылардың қалауына байланысты.
2019 жылы FАО сарапшылары әлемнің 227 елінде балық тұтыну деңгейіне зерттеу жүргізіп, бұл мемлекеттерді төрт үлкен топқа бөлді. Табысы жоғары аймақтарда тұрғындар жылына 26,5 кило балық тұтынса, табысы азыроақ елдерде 5,4 кило балық тұтынады екен. 14,6 кило көрсеткішпен Қазақстанды (ҚР СЖРА ҰСБ деректері) үшінші топқа — табысы ортадан төмен елдерге жатқызуға болады. Айта кету керек, ҚР Ұлттық статистика бюросының көрсеткіштері FАО-ның Қазақстан туралы деректерінен басқаша. Ұйымның сайтындағы ақпаратқа сүйенсек, ҚР тұрғындары жылына 5 килодан аз балық жейді екен. Бұл жағдайда елімізді ең кедей елдер тобына жатқызуға болады.
Қазақстандықтардың теңіз өнімдеріне өсіп келе жатқан сұранысын қалай қанағаттандыра алды? Ол үшін балықшылар да, балық өсірушілер де еңбек етті. ҚР СЖРА Ұлттық статистикалық бюросының деректері Қазақстанда 2022 жылы балық өндіру (табиғи аулау және жасанды өсіру есебінен) 2017 жылмен салыстырғанда 53,4%, 38,5 мың тоннадан 59 мың тоннаға дейін өскенін көрсетеді.
ҚР Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің мәліметінше, 2022 жылдың аяғында елімізде 380 балық шаруашылығы жұмыс істеп тұрған. Оның үштен бірі Арал-Сырдария бассейніне (Түркістан және Қызылорда облыстары) тиесілі.
Импорт та соңғы бес жылда өсуде, тұрақты түрде жылына 2-3 мың тоннаны қосып отыр. Нәтижесінде 2022 жылдың қаңтар–желтоқсан айларында шетелдік компаниялар Қазақстанға 50,5 мың тоннадан астам балық пен теңіз өнімдерін әкелді.
Кедендік статистика Қазақстанның басқа елдерден қандай теңіз өнімдерін сатып алатынын көруге мүмкіндік береді. Мәселен, былтыр импортталған теңіз өнімдерінің ең көп көлемі ақсерке мен Дунай албыртына тиесілі. Мұндай мұздатылған ақсеркенің 8,4 мың тоннасы үшін қазақстандық гурмандар 60,9 млн АҚШ долларын төлеген. Айтпақшы, дағдарысқа қарамастан, 2022 жылы Қазақстанға осы албырт импортының көлемі 13,5%, ақшалай түрде 38,1% өсті. Негізгі жеткізушілер Норвегия мен Чили.
Қазақстандықтар арасында импорттық балықтардың танымалдығы бойынша екінші орынды майшабақ алады. Оның 6,5 мың тоннадан астамы бір жылда елге әкелінді (2021 жылмен салыстырғанда өсім 45,5%). Үшінші орында скумбрия, бұл балықтың жеткізілімі 4,5 мың тоннаны құрады, бұл бір жыл бұрынғыдан 24,6% аз.
Экспорттау деректері соншалықты егжей-тегжейлі емес. ҚР Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің ақпаратына сүйенсек, Қазақстанның балық экспортының негізін мұздатылған тұщы су балығының филесі құрайды. 2022 жылы 7,8 мың тоннаға жуық осындай тазартылған және ішектері тазартылған балық Германия, Литва, Нидерланды және басқа да Еуропа елдеріне жөнелтілді. МКК статистикасы олардың қай тұщы су балығы екенін көрсетпейді. Бірақ ҚР премьер-министрінің сайтындағы ақпаратқа сүйенсек, Еуропадағы басты қазақстандық бренд көксерке филесі екен.
Танымал мақалалар
Барлығын көруТеміржолмен жолаушылар тасымалы да, жүк тасымалы да бір жылда 2% өсті
Бір жылдан аз уақытта сектордағы компаниялардың табысы 1,5 триллион теңге 2023 жылдың қаңтар–қарашасында теміржолмен 18,2 млн жолаушы тасымалданды, бұл былтырғыдан Читать далее...
25 декабря 2023
6497
Әлемде жыл сайын 60 миллионнан астам жеңіл автокөлік шығарылады, ал көліктердің жалпы өндірісі 85 миллионнан асады
Көлік шығаратын зауыттар әр елдерде 4 миллионнан астам адамды жұмыспен қамтамасыз етіп, ІЖӨ-нің 10%-ын құрайды Толық 2022 жылдың қорытындысы бойынша, Читать далее...
17 января 2024
6272
Қай азық-түлік қатты қымбаттады?
2023 жылғы желтоқсанның соңында ҚР-да азық-түлік бір айда 0,9%, бір жылда 8,5% қымбаттады. Өңірлер бойынша ай сайынғы динамикада азық-түлік ең Читать далее...
23 января 2024
6260
Әлемдік туризм пандемиядан кейін қалпына келеді. Қазақстан шетелдік туристерді қалай көбірек тарта алады?
Дүниежүзілік туристік ұйым әлемдік туризм биыл пандемияға дейінгі деңгейге қайта оралады деп болжайды. Экономиканың басқа секторларына қарағанда локдаун мен геосаяси Читать далее...
15 марта 2024
6225
Балық шаруашылығы стартабы: ҚР-дағы мемлекеттік қолдаудың арқасында бизнестің балық өсіруге деген қызығушылығы күрт артты
Қазақстандағы аквашаруашылық қоры бірнеше жылда 3,4 есе өсті Қазақстанда балық шаруашылығында өндірістік көрсеткіштердің белсенді өсуі байқалады. ҚР СЖРА Ұлттық статистика Читать далее...
11 января 2024
6210
Бидай мен меслин экспорты тоннамен 21% өсті, бірақ ақшалай 3%-дан аз көбейді
2023 жылдың қаңтар–қарашасында Қазақстан 1,7 млрд АҚШ долларына 6,7 млн тонна бидай мен меслин экспорттады. Өсім физикалық түрде 20,6%, ақшалай Читать далее...
26 января 2024
6175
Қазақстанда бір жылда такси қызметі 9% қымбаттады
ТМД елдері арасында ҚР-да такси ең қымбат 2023 жылдың қаңтар–желтоқсанында Қазақстанда такси қызметін ұсынатын компаниялардың табысы бір жылда 17% өсіп, Читать далее...
19 января 2024
6173
Кондитерлік өнімдер 12%, тоқаш және басқа да нан өнімдері 14% қымбаттады
Кей өңірлерде баға айтарлықтай өсті Қазақстандықтар үшін тәттілер өте маңызды. ҚР халқы мереке күндері сауда жасағанда немен бетпе-бет келді? 2023 Читать далее...
12 января 2024
6152
Қазақстан ұнды қай елдерге көбірек экспорттайды?
Елде ұн өндірісі 1% артты 2023 жылғы қаңтар–қазанда ҚР-да дәнді дақылдардан және олардың майда тартылған қоспаларынан 2,7 млн тонна ұн Читать далее...
29 декабря 2023
6140
ҚР-дағы электр энергиясы өндірісінің 6%-ға жуығы жаңартылатын энергия көздеріне тиесілі. Бұл әлі өте аз, бірақ бұрынғыдан жақсырақ
Былтыр жыл соңында ҚР-да электр энергиясын өндіру саласындағы негізгі капиталға салынған инвестиция 451,4 млрд теңгеге жетті, бұл бір жыл бұрынғыдан Читать далее...
29 января 2024
6134
ҚР-да темекі сатылымы бір жылда 69% көбейді
2023 жылғы қаңтар–желтоқсанда темекі өнімдері өндірісі 2022 жылғы сәйкес кезеңдегі 287,9 млрд теңгемен салыстырғанда құндық мәнде 283 млрд теңгені құрады. Читать далее...
30 января 2024
6114
Қазы бір жылда 5%, жая 3% қымбаттады. Жылқы еті өндірісі азайды
Биыл ақпанның соңында жылқы еті бір жылда 4,3% қымбаттады. Атап айтқанда, қазы 4,8%, жая 2,5% қымбаттаған. Жылқы еті ең көп Читать далее...
12 марта 2024
6112
Қарауға болады, бірақ ұстауға болмайды: неге Қазақстанда шетелдік аңшылық туризмі көрсеткіші төмендеп жатыр?
Соңғы бірнеше жылда Қазақстандағы аңшылық өнеркәсібінде алғаш рет өндірістік көрсеткіштердің өсуі байқалды. 2022 жылы саладағы өнімдер мен қызметтердің нақты көлем Читать далее...
18 января 2024
6107
Ақпан айының соңына қарай Қазақстан дамудың жаңа моделіне техникалық түрде көшеді
Әлихан Смайылов үкіметі «Ескі Қазақстанның» төтенше жағдайлар қызметі миссиясын орындады, Олжас Бектенов үкіметі «Жаңа Қазақстанның» даму циклін іске қоспақ. Бұрынғы Читать далее...
13 февраля 2024
6096
ҚР-да көп тұтынылатын алкоголь түрлерінің өндірісі биыл азайды
Биыл қаңтарда алкогольдің ең танымал түрлерінің өндірісі төмендеді. Мәселен, коньяк өндірісі былтырғы қаңтармен салыстырғанда 47,1%, 749,9 мың литрге дейін, сыра Читать далее...
18 марта 2024
6083