Бүгінде Қазақстанда егіс алқаптарын әртараптандыру жұмыстары жүргізілуде. Нәтижесінде бидай алқаптарының қысқарып, майлы дақылдар егістігінің 5,2 млн гектарға дейін ұлғаюына байланысты, елдегі жалпы егіс құрылымында дәнді дақылдардың үлесі 72%-дан 66%-ға дейін азайды. Тиісінше, майлы дақылдардың үлесі 13%-дан 18%-ға дейін өсті.

Қазіргі таңда елімізде 13,5 млн гектар немесе 83% дәнді дақыл егістігі орылды. Орташа түсім гектарына 14,7 центнерді құрап, 19,9 млн тонна астық бастырылды. Дәнді дақылдардың жалпы түсімі көпжылдық орташа көрсеткіштерден жоғары болады деп болжанады, бұл ішкі нарықтың азық-түлік астығына, жем-шөпке және тұқымдық материалға деген қажеттіліктерін толық қамтамасыз етуге, сондай-ақ экспорт көлемін сақтап қалуға мүмкіндік береді. Бұл туралы Үкімет отырысында Ауыл шаруашылығы вице-министрі Азат Сұлтанов мәлімдеді. Сондай-ақ 2,4 млн гектар майлы дақылдар орылып, 2,4 млн тонна майлы тұқым бастырылды, ал жиын-терім қорытындысы бойынша 5 млн тоннадан астам өнім жиналады деп күтіледі.

Айта кетерлігі, Қазақстан агроөнеркәсіп кешенін тек ауыл шаруашылығы өнімін өндіру көлемін арттыру арқылы ғана емес, сонымен бірге оны терең өңдеу есебінен дамыту бағытынан ауытқыған жоқ. Яғни, негізінен шикізат экспорттаудан қосылған құны жоғары өнім шығаруға көшу көзделіп отыр.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауында берген тапсырмасы аясында елімізде өңдеу қуаттарын кеңейту, заманауи технологияларды ендіру және өнімді қайта өңдеудің келесі кезеңдерін қамтитын өндірістерді дамыту бойынша шаралар қолға алынып жатыр.

Астық нарығы үшін мұның маңызы зор: бидай мен басқа да дәнді дақылдардың жоғары түсімі қайта өңдеуге арналған қомақты шикізат қорын қалыптастырады. Мұндай өндірістерді өркендету аграрийлердің өнім өткізу ауқымын кеңейтіп, ел ішінде қосылған құн жасауға, сондай-ақ отандық АӨК экспорттық әлеуетін арттыруға мүмкіндік береді.

Мемлекет басшысының ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеу және қосылған құны жоғары өнім шығару үлесін арттыру жөніндегі тапсырмаларын іске асыру аясында 2029 жылға дейін жалпы қуаты 5,8 млн тоннаны құрайтын алты ірі инвестициялық жобаны кезең-кезеңімен іске асыру жоспарланып отыр.

Биылдың өзінде жүгеріні терең өңдейтін екі жоба — Түркістан облысында «Қазкрахмал» ЖШС және Жамбыл облысында Fufeng Group компаниясының жобасы іске қосылды.

Жоспарланған барлық астық жобалары бойынша инвестициялардың жалпы көлемі 4 млрд АҚШ долларын құрайды.

Айта кетерлігі, Қазақстан жаһандық бидай нарығында маңызды рөл атқарады: USDA деректеріне сүйенсек, ҚР өндіріс көлемі бойынша әлемде 11-орында тұр және осы нарықтың шамамен 2,3%-ын құрайды. Қазақстанның үлес салмағы Ресейді есепке алмағанда, Орталық Азияның өзге елдері мен ЕАЭО мемлекеттерінің жиынтық үлесінен айтарлықтай асып түседі.

Жалпы алғанда, әлемдік бидай өндірісі нарығының 65%-ын бес ел немесе аймақ құрайды:

• Еуропа одағы — нарықтың 17,2%-ы;

• Қытай — 16,6%;

• Үндістан — 14%;

• Ресей — 10,7%;

• АҚШ — 6,4%.

Осылайша, Қазақстан әлемдегі негізгі бидай өндірушілердің қатарына кіреді және ауқымды шикізат қорына ие. Осы орайда астықты терең өңдеу бағытын өркендету сала дамуының жаңа кезеңіне айналып отыр: яғни бұл жерде тек өндіріс пен астық экспортының көлемін арттырып қана қоймай, ел ішінде қосылған құны жоғары өнім шығару жайлы сөз болып отыр. Жаңа өңдеу жобаларын іске асыру отандық аграрийлер үшін өнім өткізу нарығын кеңейтіп, бір мезгілде экспорттық әлеуетті еселеуге, сондай-ақ ел экономикасына АӨК-тің қосатын үлесін арттыруға мүмкіндік береді.