2025 жылдың төртінші тоқсанында Қазақстан халқының 4,8%-ының немесе 172,7 мың отбасындағы 988,2 мың адамның табысы ең төменгі күнкөріс деңгейінен (айына жан басына шаққанда шамамен 58,8 мың теңге) төмен болды. Бір жыл ішінде мұндай азаматтардың саны 2%-ға артты.

Жалпыреспубликалық көрсеткіштің өсімі айтарлықтай байқалмағанымен, ауылдық жерлердегі жағдай нашарлай түсуде, ал қала мен ауыл арасындағы тұрмыс деңгейінің алшақтығы тұрақты түрде жоғары күйінде қалып отыр. Қалаларда кедейлік деңгейі 3,6% деңгейінде өзгеріссіз қалса, ауылдық жерлерде бір жыл ішінде өсім тіркелді: 2024 жылдың төртінші тоқсанындағы 6,8%-дан 2025 жылдың дәл сондай кезеңінде 7%-ға дейін артты. Ауыл халқы төмен табыс мәселесіне қалалық тұрғындарға қарағанда шамамен екі есе жиі ұшырайды, бұл табысқа және экономикалық мүмкіндіктерге қол жеткізуде созылмалы теңсіздіктің сақталып отырғанын көрсетеді.

Өңірлерде жағдай әркелкі. Өткен жылдың төртінші тоқсанында елдің 20 өңірінің 9-ында кедейлік деңгейі республикалық орташа көрсеткіштен асып түсті. Рейтингтің антилидері болып Түркістан облысы қалды, мұнда табысы төмен халықтың үлесі 8,4%-ға жетті. Одан кейін Маңғыстау облысы тұр: 7,9%. Бұл екі өңірде шамамен әрбір 12-ші тұрғын күнкөріс минимумына жете алмады. Ең проблемалы өңірлер қатарына Абай (7,4%) және Жетісу (7%) облыстары да кірді. Ал қолайлы жағдай мегаполистер мен индустриялық орталықтарда байқалды: Астанада көрсеткіш 2,6%-ды, Қарағанды және Атырау облыстарында 3,1%-ды құрады.

Ерекше алаңдататыны — азық-түлік себетінің құнынан төмен табыс алатын халық үлесінің күрт артуы. Табысы әрең тамаққа жететін халықтың үлесі 2025 жылдың төртінші тоқсанында 0,3%-ға дейін күрт өсіп, өткен жылдың дәл осындай кезеңімен салыстырғанда үш есеге артты. Айта кетерлігі, бұл өсім, ең алдымен, қалаларда тіркелді, кедей халықтың үлесі 0,1%-дан 0,3%-ға дейін көбейді. Ал ауылдық жерлерде мұндай халықтың үлесі өзгеріссіз қалып, 0,2%-ды құрады.

Өңірлер арасында кедейлік деңгейі де әркелкі. Өткен жылдың төртінші тоқсанында ең күрделі жағдай Ұлытау облысында тіркелді, мұнда көрсеткіш 3%-ға жетіп, республикалық орташа деңгейден 10 есе жоғары болды. Жоғары көрсеткіштер Қарағанды (1,3%) және Ақмола (1%) облыстарында байқалды. Бірқатар өңірлер бойынша деректердің болмауына қарамастан, бұл мәселенің жергілікті деңгейде шоғырланғанымен, өткір сипатқа ие екені анық.

Ең осал санат ретінде көпбалалы отбасылар қалып отыр. Кедейлік қаупі үй шаруашылығының көлемімен тікелей байланысты. 5 және одан да көп адамнан тұратын отбасылар арасында күнкөріс минимумынан төмен табыс алатын халықтың үлесі 9,1%-ды құрады. Бұл 4 адамнан тұратын үй шаруашылықтарына қарағанда 3,5 есе жоғары (2,6%), ал 3 адамнан тұратын отбасылармен салыстырғанда 10 есе көп (0,9%). Кедейлік көбіне көп адамнан тұратын үлкен отбасыларда кең таралған: олардың ішінде азық-түлік себетінің құнынан төмен табыс алатын халықтың үлесі 0,4%-ды құрады, ал шағын үй шаруашылықтарында бұл көрсеткіш нөлге жуық. Бір адамнан тұратын отбасылар санатында азық-түлік себетінің құнынан төмен табыс бойынша деректер жоқ.

Осылайша, көпбалалы отбасылар ең жоғары тәуекел аймағында қалып отыр: олардың төмен табысқа қатысты осалдығы бір адамнан тұратын үй шаруашылықтарымен салыстырғанда шамамен 75 есе жоғары. Ұқсас үрдіс жоқшылық көрсеткіші бойынша да байқалады: отбасы мүшелерінің саны артқан сайын, олардың азық-түлік қоржынының құнынан төмен табыспен күн көру ықтималдығы да өседі. Бұл — көпбалалы отбасыларды қолдауға бағытталған қазіргі шаралардың өз міндетін толық атқара алмай отырғанының тікелей көрсеткіші.