Қылмыстық істердің басым бөлігі сотқа дейін тарап кетеді
28 марта 2023
11
Қылмыстық істердің басым бөлігі сотқа дейін тарап кетеді
ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің Қазақ тері және жұқпалы аурулар ғылыми орталығының мәліметінше, 2022 жылдың 30 маусымындағы жағдай бойынша, елімізде АИТВ індетін жұқтырған 30 мыңға жуық адам тіркелген. Оның 89,6%-ы (26,9 мың) 15 пен 49 жас аралығындағы қазақстандықтар.
Дүниежүзілік тәжірибеде бұл аурудың негізгі көрсеткіші — осы жас тобындағы халық арасында АИТВ-ның таралу деңгейі (яғни АИТВ-статусы оң ересек халықтың үлесі). Дереккөздің ақпаратына сүйенсек, 2022 жылы Қазақстанда бұл көрсеткіш соңғы 20 жылдағы ең жоғары көрсеткіш болды: 0,31%. Орталықтың статистикасы 2000 жылдан бастап ҚР-да АИТВ-инфекциясының таралу деңгейінің жыл сайынғы өсуі байқалатынын көрсетеді.
Бұл үрдістің екі факторды көрсететіні маңызды: сырқаттанушылықтың жоғарылауы мен тәуекел топтарындағы тексерілген пациенттер санының артуы және олардың арасында жаңа жағдайлардың пайда болуы. Біздің еліміз БҰҰ-ның АИТВ/ЖИТС бойынша «95-95-95» бірлескен бағдарламасын ұстанады. Осы стратегияға сәйкес, қазақстандық дәрігерлер АИТВ жұқтырғандардың болжамды санының 95%-ын тексеруден өтіп, олардың жай-күйінен хабардар етуді мақсат етіп отыр (2021 жылы бұл көрсеткіш 87%). Ол үшін мақсатты топтарды тестілеумен қамтуды арттырып жатыр. «Екінші» 95% — БҰҰ стандарттарына сәйкес антиретровирустық терапияны алатын АИТВ жұқтырған адамдардың үлесі (ҚР-да 81%). Ал «үшінші» 95% — вирустық жүктемесі ең аз ем қабылдап жатқан жұқтырған адамдардың үлесі (ҚР-да осы уақытқа дейін — 85%).
Өңірлер бойынша таралу деңгейі әр түрлі. Солтүстік және шығыс өңірлерде ол республикалық көрсеткіштен әлдеқайда жоғары. Мысалы, Шығыс Қазақстанда 15–49 жас аралығындағы халық арасында АИТВ індетін жұқтырғандардың үлесі 0,9%, Қарағанды облысында 0,7% құрайды. Ең төменгі көрсеткіштер Ұлытау және Қызылорда облыстарында: 0,1%.
ҚР СЖРА Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2017–2021 жылдар аралығында еліміздегі ЖИТС орталықтарына 3–3,5 мың жаңа науқас қосылған. Сонымен қатар, жыл сайын, 2020 жылғы коронавирусты қоспағанда, дәрігерлер жұқтырғандар санының артқанын тіркеді.
Былтыр 3,9 мың қазақстандық АИТВ-ға тестілеу нәтижелері туралы жағымсыз жаңалық білді, бұл бір жыл бұрынғыдан (3,5 мың) 11,5% көп.
Басқа адамға АИТВ жұқтыру — қылмыстық құқық бұзушылық. ҚР Қылмыстық кодексінің 118-бабында: АИТВ-статусы оң адам басқа адамға жұқтырса, ол бес жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін. АИТВ жұқтырған адам серіктесіне ескертсе және ол өз еркімен тәуекелге барса ғана саналмайды.
Құқық қорғау органдары жыл сайын ауру жұқтырғандардың арыздарын жазып алады. Бірақ ЖИТС орталықтарындағы жаңа науқастардың жалпы жылдық статистикасымен салыстырғанда, қасақана инфекция жұқтыруға байланысты полицияға жүгінетіндердің саны шамалы. 2022 жылы ауруды жұқтырған 3,9 мың адамның тек 4-еуі немесе 0,1%-ы ғана арыз жазған. Бесжылдықтың өткен жылдарында да мұндай арыздар аз болған: 5-тен 12-ге дейін. Бұл ҚР Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің мәліметі.
Бір қызығы, мұндай қылмыстық істің әрқайсысы сотқа жете бермейді. Әртүрлі себептермен істердің жабылуы ғажап емес. Бұған көптеген факторлар, соның ішінде дәлелдемелік база әсер етеді. Мәселен, былтыр құқық қорғау органдары 6 қылмыстық істі қарады. Оның 4-і 2022 жылы түскен болса, тағы 2-і өткен жылдардан қалған іс. Жыл соңына дейін небәрі 2 іс сотқа жолданса, 4-еуі жабылған. Құқықтық статистика комитетінің есебіне сәйкес, аталған 4 іс бойынша іс жүргізу мына негіздер бойынша тоқтатылды: қылмыс құрамының болмауы, ескіру мерзімінің өтуі, күдіктінің қайтыс болуы, сондай-ақ «қылмыстық қудалаудан артықшылықтарды немесе иммунитетті пайдаланатын адамды жауапкершілікке тартуға прокуратураның келісім беруден бас тартуына байланысты». Мұндай тұлғаларға ҚР Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 57-тарауына сәйкес дипломатиялық қызметкерлер, судьялар, прокурорлар, Парламент депутаттары жатады. Аталған нақты қылмыстық істерді тоқтату үшін аталған негіздердің қайсысы қолданылғаны статистикалық мәліметтерде көрсетілмеген.
Жәбірленушілердің жынысы бойынша есепті де байқауға болады. Көбіне полицияға арызды әйелдер жазады. Кәмелетке толмағандардың АИТВ жұқтыру жағдайлары да тіркеледі. 2019, 2021 және 2022 жылдары АИТВ індетін жұқтырған 9 мектеп, колледж және лицей оқушыларының ата-аналары полицияға жүгінген.
Танымал мақалалар
Барлығын көруТеміржолмен жолаушылар тасымалы да, жүк тасымалы да бір жылда 2% өсті
Бір жылдан аз уақытта сектордағы компаниялардың табысы 1,5 триллион теңге 2023 жылдың қаңтар–қарашасында теміржолмен 18,2 млн жолаушы тасымалданды, бұл былтырғыдан Читать далее...
25 декабря 2023
6497
Әлемде жыл сайын 60 миллионнан астам жеңіл автокөлік шығарылады, ал көліктердің жалпы өндірісі 85 миллионнан асады
Көлік шығаратын зауыттар әр елдерде 4 миллионнан астам адамды жұмыспен қамтамасыз етіп, ІЖӨ-нің 10%-ын құрайды Толық 2022 жылдың қорытындысы бойынша, Читать далее...
17 января 2024
6272
Қай азық-түлік қатты қымбаттады?
2023 жылғы желтоқсанның соңында ҚР-да азық-түлік бір айда 0,9%, бір жылда 8,5% қымбаттады. Өңірлер бойынша ай сайынғы динамикада азық-түлік ең Читать далее...
23 января 2024
6260
Әлемдік туризм пандемиядан кейін қалпына келеді. Қазақстан шетелдік туристерді қалай көбірек тарта алады?
Дүниежүзілік туристік ұйым әлемдік туризм биыл пандемияға дейінгі деңгейге қайта оралады деп болжайды. Экономиканың басқа секторларына қарағанда локдаун мен геосаяси Читать далее...
15 марта 2024
6225
Балық шаруашылығы стартабы: ҚР-дағы мемлекеттік қолдаудың арқасында бизнестің балық өсіруге деген қызығушылығы күрт артты
Қазақстандағы аквашаруашылық қоры бірнеше жылда 3,4 есе өсті Қазақстанда балық шаруашылығында өндірістік көрсеткіштердің белсенді өсуі байқалады. ҚР СЖРА Ұлттық статистика Читать далее...
11 января 2024
6210
Бидай мен меслин экспорты тоннамен 21% өсті, бірақ ақшалай 3%-дан аз көбейді
2023 жылдың қаңтар–қарашасында Қазақстан 1,7 млрд АҚШ долларына 6,7 млн тонна бидай мен меслин экспорттады. Өсім физикалық түрде 20,6%, ақшалай Читать далее...
26 января 2024
6175
Қазақстанда бір жылда такси қызметі 9% қымбаттады
ТМД елдері арасында ҚР-да такси ең қымбат 2023 жылдың қаңтар–желтоқсанында Қазақстанда такси қызметін ұсынатын компаниялардың табысы бір жылда 17% өсіп, Читать далее...
19 января 2024
6173
Кондитерлік өнімдер 12%, тоқаш және басқа да нан өнімдері 14% қымбаттады
Кей өңірлерде баға айтарлықтай өсті Қазақстандықтар үшін тәттілер өте маңызды. ҚР халқы мереке күндері сауда жасағанда немен бетпе-бет келді? 2023 Читать далее...
12 января 2024
6152
Қазақстан ұнды қай елдерге көбірек экспорттайды?
Елде ұн өндірісі 1% артты 2023 жылғы қаңтар–қазанда ҚР-да дәнді дақылдардан және олардың майда тартылған қоспаларынан 2,7 млн тонна ұн Читать далее...
29 декабря 2023
6140
ҚР-дағы электр энергиясы өндірісінің 6%-ға жуығы жаңартылатын энергия көздеріне тиесілі. Бұл әлі өте аз, бірақ бұрынғыдан жақсырақ
Былтыр жыл соңында ҚР-да электр энергиясын өндіру саласындағы негізгі капиталға салынған инвестиция 451,4 млрд теңгеге жетті, бұл бір жыл бұрынғыдан Читать далее...
29 января 2024
6134
ҚР-да темекі сатылымы бір жылда 69% көбейді
2023 жылғы қаңтар–желтоқсанда темекі өнімдері өндірісі 2022 жылғы сәйкес кезеңдегі 287,9 млрд теңгемен салыстырғанда құндық мәнде 283 млрд теңгені құрады. Читать далее...
30 января 2024
6114
Қазы бір жылда 5%, жая 3% қымбаттады. Жылқы еті өндірісі азайды
Биыл ақпанның соңында жылқы еті бір жылда 4,3% қымбаттады. Атап айтқанда, қазы 4,8%, жая 2,5% қымбаттаған. Жылқы еті ең көп Читать далее...
12 марта 2024
6112
Қарауға болады, бірақ ұстауға болмайды: неге Қазақстанда шетелдік аңшылық туризмі көрсеткіші төмендеп жатыр?
Соңғы бірнеше жылда Қазақстандағы аңшылық өнеркәсібінде алғаш рет өндірістік көрсеткіштердің өсуі байқалды. 2022 жылы саладағы өнімдер мен қызметтердің нақты көлем Читать далее...
18 января 2024
6107
Ақпан айының соңына қарай Қазақстан дамудың жаңа моделіне техникалық түрде көшеді
Әлихан Смайылов үкіметі «Ескі Қазақстанның» төтенше жағдайлар қызметі миссиясын орындады, Олжас Бектенов үкіметі «Жаңа Қазақстанның» даму циклін іске қоспақ. Бұрынғы Читать далее...
13 февраля 2024
6096
ҚР-да көп тұтынылатын алкоголь түрлерінің өндірісі биыл азайды
Биыл қаңтарда алкогольдің ең танымал түрлерінің өндірісі төмендеді. Мәселен, коньяк өндірісі былтырғы қаңтармен салыстырғанда 47,1%, 749,9 мың литрге дейін, сыра Читать далее...
18 марта 2024
6083